Bệnh não gan là gì? Nguyên nhân, dấu hiệu và cách điều trị

Bệnh não gan là một trong những biến chứng nguy hiểm và đáng sợ nhất của tình trạng suy gan mãn tính hoặc xơ gan. Vậy cụ thể bệnh não gan là gì? Làm sao để nhận diện sớm các dấu hiệu thay đổi tâm thần và phương pháp điều trị nào giúp bệnh nhân vượt qua cơn nguy kịch? Bài viết sau của Dược phẩm CPC1 Hà Nội sẽ giải đáp chi tiết về nguyên nhân, cách xử trí và tiên lượng sống cho người bệnh não gan hiện nay.

Bệnh não gan là gì?

Bệnh não gan (Hepatic Encephalopathy), hay còn gọi là hôn mê gan, là hội chứng rối loạn thần kinh và tâm thần xảy ra ở những người bị suy gan nặng hoặc xơ gan. Đây là tình trạng suy giảm chức năng não bộ xảy ra khi gan không còn khả năng loại bỏ các độc tố ra khỏi máu.

Bình thường, gan đóng vai trò như một "nhà máy lọc", nó chuyển hóa các chất độc hại thành các chất vô hại để đào thải ra ngoài. Tuy nhiên, khi gan bị tổn thương nghiêm trọng, các độc tố (đặc biệt là amoniac) sẽ không được lọc sạch mà tích tụ trong máu, sau đó di chuyển lên não. Tại đây, chúng gây nhiễm độc hệ thần kinh trung ương, dẫn đến các rối loạn về nhận thức, hành vi và chức năng vận động.

Nguyên nhân gây bệnh não gan

Nguyên nhân gốc rễ của bệnh não gan luôn xuất phát từ tình trạng suy giảm chức năng gan cấp tính hoặc mãn tính (xơ gan). Tuy nhiên, có những "yếu tố thúc đẩy" khiến bệnh bùng phát đột ngột:

• Nhiễm trùng: Các đợt viêm nhiễm khiến cơ thể sản sinh nhiều độc tố hơn, gây áp lực cho gan.

• Xuất huyết tiêu hóa: Máu trong đường tiêu hóa bị vi khuẩn phân hủy sẽ tạo ra một lượng lớn amoniac, làm bệnh trầm trọng hơn.

• Táo bón: Khi phân lưu lại trong đại tràng quá lâu, vi khuẩn có thêm thời gian để sản sinh ra amoniac thấm ngược vào máu.

• Mất cân bằng điện giải: Khi cơ thể bị mất nước, nồng độ độc tố trong máu sẽ trở nên đậm đặc hơn.

• Sử dụng thuốc ức chế thần kinh: Các loại thuốc ngủ, thuốc an thần có thể khiến tình trạng lơ mơ của người bệnh gan trở nên nặng nề hơn.

• Chế độ ăn quá nhiều đạm: Nạp quá nhiều protein động vật khiến gan không kịp xử lý các sản phẩm phụ từ quá trình chuyển hóa đạm.

Triệu chứng bệnh não gan

Triệu chứng của bệnh não gan thường diễn tiến qua các giai đoạn từ nhẹ đến nặng. Việc nhận biết sớm là chìa khóa để cứu sống bệnh nhân:

• Giai đoạn nhẹ: Người bệnh có biểu hiện thay đổi tính cách nhẹ, hay quên, khó tập trung hoặc rối loạn giấc ngủ.

• Giai đoạn trung bình: Bắt đầu có dấu hiệu lơ mơ, mất định hướng về thời gian và không gian. Một dấu hiệu đặc trưng là "run vẫy", nghĩa là khi người bệnh giơ tay ra phía trước, bàn tay sẽ có những nhịp run gập lên xuống như cánh chim vẫy.

• Giai đoạn nặng: Người bệnh nói năng lộn xộn, hành vi bất thường, thường xuyên rơi vào trạng thái ngủ sâu nhưng vẫn có thể đánh thức được.

• Giai đoạn hôn mê: Đây là giai đoạn nguy kịch nhất, bệnh nhân mất ý thức hoàn toàn, không phản ứng với các tác động bên ngoài.

Chẩn đoán bệnh não gan như thế nào?

Bác sĩ thường phối hợp nhiều phương pháp để đưa ra kết luận chính xác:

• Thăm khám lâm sàng: Đánh giá mức độ tỉnh táo, kiểm tra dấu hiệu run vẫy và hơi thở (người bệnh gan thường có hơi thở mùi hôi đặc trưng gọi là Foetor Hepaticus).

• Xét nghiệm máu: Kiểm tra nồng độ Amoniac ($NH_{3}$) trong máu. Mặc dù nồng độ này không phải lúc nào cũng tỷ lệ thuận với mức độ bệnh, nhưng nó là chỉ số tham khảo quan trọng.

• Kiểm tra tâm thần: Thực hiện các bài test đơn giản như nối số, vẽ hình để đánh giá chức năng não bộ.

• Chẩn đoán hình ảnh: Chụp CT hoặc MRI não để loại trừ các nguyên nhân gây rối loạn thần kinh khác như tai biến mạch máu não hoặc u não.

Cách điều trị bệnh não gan

Mục tiêu chính của điều trị là giảm nồng độ độc tố trong máu và loại bỏ các yếu tố thúc đẩy:

• Sử dụng thuốc Lactulose: Đây là loại thuốc quan trọng nhất giúp "nhuận tràng", đẩy nhanh việc thải amoniac qua đường phân và làm giảm sự hấp thụ độc tố từ ruột vào máu.

• Thuốc kháng sinh đường ruột (Rifaximin): Giúp tiêu diệt các vi khuẩn có hại trong ruột, một tác nhân chính sản sinh ra amoniac.

• Điều chỉnh chế độ ăn: Hạn chế đạm động vật nhưng không được cắt bỏ hoàn toàn đạm để tránh suy dinh dưỡng. Ưu tiên đạm thực vật (đậu hũ, các loại hạt).

• Xử lý nguyên nhân thúc đẩy: Điều trị nhiễm trùng, dừng ngay các loại thuốc an thần và kiểm soát tình trạng xuất huyết tiêu hóa nếu có.

Bệnh não gan sống được bao lâu?

Tiên lượng sống của người bệnh não gan phụ thuộc vào mức độ suy gan và khả năng đáp ứng điều trị:

• Nếu bệnh được phát hiện sớm và điều trị đúng cách, người bệnh có thể hồi phục chức năng não bộ và duy trì cuộc sống trong nhiều năm.

• Tuy nhiên, nếu đã rơi vào giai đoạn hôn mê sâu, tỷ lệ tử vong rất cao (lên đến 80% nếu không được ghép gan).

• Thực tế, bệnh não gan thường là dấu hiệu cho thấy gan đã suy kiệt. Do đó, phương pháp duy nhất để kéo dài sự sống lâu dài cho nhóm bệnh nhân này thường là ghép gan.

Cách phòng ngừa bệnh não gan

Phòng bệnh luôn tốt hơn chữa bệnh, đặc biệt với những người đã có nền bệnh xơ gan:

• Chống táo bón: Luôn giữ cho hệ tiêu hóa thông suốt bằng cách ăn nhiều chất xơ và uống đủ nước.

• Tuân thủ phác đồ điều trị: Không tự ý bỏ thuốc hoặc dùng các loại thuốc Nam, thuốc Bắc không rõ nguồn gốc gây gánh nặng cho gan.

• Tầm soát định kỳ: Thực hiện các xét nghiệm chức năng gan và nồng độ amoniac định kỳ theo chỉ định của bác sĩ.

• Chế độ dinh dưỡng hợp lý: Hạn chế rượu bia tuyệt đối và cân đối lượng đạm nạp vào cơ thể hàng ngày.

Xem thêm: viêm gan; u gan là gì

Bệnh não gan là một biến chứng nguy hiểm nhưng có thể kiểm soát nếu chúng ta am hiểu về nó. Việc nhận biết sớm các thay đổi nhỏ trong hành vi của người bệnh gan có thể giúp ngăn chặn những hậu quả đáng tiếc. Hãy luôn giữ liên lạc chặt chẽ với bác sĩ chuyên khoa để có hướng xử lý kịp thời nhất.