Viêm mũi cấp là gì? Nguyên nhân, dấu hiệu và cách điều trị hiệu quả

Viêm mũi cấp tính là một trong những lý do hàng đầu khiến bệnh nhân phải tìm đến các phòng khám Tai Mũi Họng. Dù được coi là bệnh "vặt", nhưng nếu không được xử lý đúng cách, nó chính là khởi đầu của một chuỗi hệ lụy kéo dài từ viêm xoang mủ, viêm tai giữa cho đến viêm phế quản phổi. Hiểu rõ lộ trình phát triển của bệnh sẽ giúp bạn làm chủ quá trình điều trị, tránh lạm dụng kháng sinh không cần thiết. Cùng Dược phẩm CPC1 Hà Nội tìm hiểu chi tiết nhé!

Định nghĩa y khoa: Viêm mũi cấp là gì?

Về mặt chuyên môn, viêm mũi cấp (Acute Rhinitis) là tình trạng viêm nhiễm cấp tính của lớp niêm mạc lót trong hốc mũi. Tình trạng viêm này gây ra hiện tượng sung huyết, phù nề và tăng tiết dịch nhầy một cách đột ngột.

Trong dân gian, chúng ta thường gọi viêm mũi cấp bằng những cái tên gần gũi như "cảm mạo", "cảm lạnh" hoặc "sổ mũi cấp". Tuy nhiên, dưới góc độ y khoa, đây là một bệnh lý nhiễm trùng đường hô hấp trên có thời gian diễn tiến ngắn, thường dưới 4 tuần. Nếu các triệu chứng kéo dài hơn, bệnh có nguy cơ chuyển sang giai đoạn bán cấp hoặc mãn tính.

Lớp niêm mạc mũi đóng vai trò là "máy điều hòa" và "màng lọc" của cơ thể. Khi bị viêm cấp tính, các tế bào lông chuyển (cilia) bị tê liệt, các mạch máu giãn nở quá mức khiến mũi không còn thực hiện được chức năng lọc bụi và sưởi ấm không khí, tạo điều kiện cho mầm bệnh tiến sâu xuống đường hô hấp dưới.

Nguyên nhân chính gây viêm mũi cấp tính

Việc điều trị nhanh khỏi hay không phụ thuộc hoàn toàn vào việc bạn xác định đúng "thủ phạm" gây bệnh.

Do Virus (Phổ biến nhất)

Chiếm tới 70-80% các trường hợp. Đây là nhóm nguyên nhân lây lan cực mạnh qua các giọt bắn trong không khí hoặc tiếp xúc tay chân.

• Các chủng thường gặp: Rhino virus (chiếm đa số), Influenza virus (virus cúm), Adeno virus, và các chủng Corona virus thông thường.

• Đặc điểm: Bệnh thường bùng phát thành dịch vào mùa đông xuân hoặc khi thời tiết thay đổi đột ngột.

Do Vi khuẩn

Viêm mũi cấp do vi khuẩn thường ít khi khởi phát đơn độc. Đa phần là tình trạng bội nhiễm sau một đợt nhiễm virus kéo dài khiến hệ miễn dịch tại chỗ suy yếu.

Tác nhân: Liên cầu khuẩn (Streptococcus), Phế cầu khuẩn (Pneumococcus) hoặc Hemophilus Influenzae.

Do yếu tố Môi trường và Hóa chất

Trong một số trường hợp, viêm mũi cấp không do vi sinh vật mà do niêm mạc bị kích ứng mạnh bởi khói bụi công nghiệp, hơi hóa chất hoặc ô nhiễm không khí nặng nề. Tình trạng này làm tổn thương trực tiếp các tế bào biểu mô, gây ra phản ứng viêm cấp tính tương tự như nhiễm trùng.

Diễn biến 3 giai đoạn điển hình của bệnh

Một đợt viêm mũi cấp tính chuẩn thường trải qua 3 giai đoạn rõ rệt. Việc nhận biết mình đang ở giai đoạn nào sẽ giúp bạn có phương án can thiệp trúng đích.

Giai đoạn khởi phát (Giai đoạn khô rát)

Kéo dài từ 1 đến 2 ngày đầu tiên sau khi mầm bệnh xâm nhập.

• Triệu chứng: Người bệnh cảm thấy khô nóng, ngứa ngáy khó chịu trong mũi và vùng vòm họng. Hắt hơi bắt đầu xuất hiện nhưng chưa nhiều.

• Toàn thân: Có thể xuất hiện cảm giác gai rét, mệt mỏi nhẹ, sốt nhẹ hoặc đau đầu âm ỉ. Đây là lúc virus bắt đầu nhân lên và phá hủy các tế bào niêm mạc đầu tiên.

Giai đoạn sung huyết (Giai đoạn chảy nước mũi)

Đây là giai đoạn "hành hạ" người bệnh nhất, kéo dài từ 2 đến 5 ngày tiếp theo.

• Tại chỗ: Niêm mạc mũi sưng nề đỏ rực (sung huyết), bít kín đường thở gây nghẹt mũi dữ dội. Người bệnh bị giảm khứu giác, tiếng nói thay đổi (giọng mũi kín).

• Dịch tiết: Nước mũi chảy ra ròng ròng, ban đầu trong suốt và loãng, sau đó đặc dần. Do dịch mũi chảy nhiều, vùng da cửa mũi có thể bị đỏ loét do lau chùi thường xuyên.

Giai đoạn xuất tiết (Đặc mủ) hoặc Hồi phục

Từ ngày thứ 5 đến ngày thứ 10.

• Dịch mũi: Chuyển sang màu vàng hoặc xanh nhạt. Đây là hiện tượng bình thường khi các tế bào bạch cầu tập trung tiêu diệt virus/vi khuẩn, không nhất thiết là phải dùng kháng sinh ngay.

• Hai ngả rẽ:

• Nếu đề kháng tốt và chăm sóc đúng: Dịch mũi đặc lại rồi giảm dần, niêm mạc bớt sưng, người bệnh khỏi hẳn sau khoảng 7-10 ngày.

• Nếu đề kháng kém: Vi khuẩn sẽ thừa cơ tấn công sâu vào các xoang hoặc tai giữa, chuyển sang giai đoạn biến chứng.

Phân biệt Viêm mũi cấp và Viêm mũi dị ứng

Nhiều người bị viêm mũi cấp nhưng lại lầm tưởng mình bị dị ứng và ngược lại. Sự nhầm lẫn này dẫn đến việc điều trị kéo dài không dứt.

Phương pháp điều trị viêm mũi cấp nhanh khỏi, hạn chế kháng sinh

Vì 80% nguyên nhân là do virus, nên mục tiêu điều trị hàng đầu là hỗ trợ cơ thể tự đào thải virus và ngăn ngừa bội nhiễm vi khuẩn.

Vệ sinh mũi - Nguyên tắc "sống còn" để diệt Virus

Virus không nằm sâu trong tế bào mà cư trú chủ yếu trong lớp dịch nhầy bao phủ niêm mạc. Nếu bạn không làm sạch lớp dịch này, virus sẽ có "đất diễn" để nhân lên.

Sử dụng xịt mũi nước muối biển sâu Nebusal là biện pháp can thiệp trực tiếp và hiệu quả nhất:

• Giai đoạn 2 (Sung huyết và Nghẹt mũi): Hãy ưu tiên dùng Nebusal Spray Ưu trương 1.9%. Nồng độ muối cao hơn dịch cơ thể sẽ tạo ra áp suất thẩm thấu, giúp rút nước từ các tế bào niêm mạc đang sưng nề ra ngoài. Kết quả là mũi thông thoáng tự nhiên, giảm nghẹt mà không cần lạm dụng thuốc co mạch hóa học.

• Giai đoạn khởi phát và hồi phục: Dùng Nebusal Spray Đẳng trương 0.9% để rửa trôi bụi bẩn, xác virus và vi khuẩn hàng ngày. Việc làm sạch cơ học giúp giảm tải lượng mầm bệnh, giúp hệ miễn dịch rảnh tay để phục hồi niêm mạc nhanh hơn.

• Lợi ích vượt trội: Công nghệ xịt BOV (Bag-on-Valve) tạo ra các hạt sương siêu mịn giúp bao phủ toàn bộ hốc mũi, vô trùng tuyệt đối, an toàn cho cả trẻ sơ sinh và phụ nữ mang thai.

Điều trị triệu chứng toàn thân

• Hạ sốt, giảm đau: Sử dụng Paracetamol nếu sốt trên 38.5°C hoặc đau đầu nhiều.

• Bù nước và điện giải: Uống nhiều nước ấm, nước ép trái cây giàu Vitamin C để hỗ trợ hệ miễn dịch.

• Thuốc co mạch tại chỗ: Chỉ dùng trong trường hợp nghẹt mũi quá mức gây mất ngủ, và tuyệt đối không dùng quá 7 ngày để tránh viêm mũi do thuốc.

Khi nào cần dùng kháng sinh?

Kháng sinh không có tác dụng với virus. Bạn chỉ nên dùng kháng sinh theo chỉ định của bác sĩ khi có dấu hiệu bội nhiễm vi khuẩn:

• Triệu chứng không giảm sau 10 ngày.

• Sốt cao trở lại sau khi đã giảm sốt vài ngày.

• Dịch mũi xanh đặc kèm theo đau nhức vùng mặt (biến chứng xoang) hoặc đau tai (biến chứng viêm tai giữa).

Xem thêm: dụng cụ rửa mũi viêm xoang, viêm mũi vận mạch và viêm mũi dị ứng

Viêm mũi cấp là một bệnh lý lành tính và có thể tự khỏi nếu chúng ta biết cách "lắng nghe" các giai đoạn của bệnh. Chìa khóa để điều trị nhanh khỏi và không biến chứng chính là việc vệ sinh mũi sạch sâu, loại bỏ mầm bệnh ngay từ khi chúng vừa chớm xâm nhập.Đừng đợi đến khi mũi nghẹt cứng mới xử lý. Hãy luôn dự phòng sẵn một chai Nebusal trong tủ thuốc gia đình để "chặn đứng" virus ngay từ giai đoạn khởi phát khô rát đầu tiên.