Bệnh sán lá gan: Con đường lây nhiễm và cách điều trị

Bệnh sán lá gan là một bệnh lý ký sinh trùng nguy hiểm, có thể gây ra những tổn thương nghiêm trọng tại gan và đường mật nếu không được phát hiện kịp thời. Vậy sán lá gan lây nhiễm qua những con đường cụ thể nào? Làm sao để nhận biết các triệu chứng cấp tính và mạn tính của bệnh? Bài viết dưới đây của Dược phẩm CPC1 Hà Nội sẽ cung cấp cho bạn kiến thức toàn diện về nguyên nhân, quy trình chẩn đoán hiện đại và các phương pháp điều trị đặc hiệu giúp loại bỏ sán lá gan tận gốc, bảo vệ sức khỏe cho cả gia đình.

Bệnh sán lá gan là gì?

Bệnh sán lá gan là tình trạng nhiễm ký sinh trùng thuộc lớp sán lá (Trematoda) xâm nhập và ký sinh tại gan hoặc đường mật của người và động vật. Có hai loại sán lá gan phổ biến gây bệnh ở người:

• Sán lá gan nhỏ (Clonorchis sinensis hoặc Opisthorchis viverrini): Thường ký sinh trong đường mật.

• Sán lá gan lớn (Fasciola gigantica hoặc Fasciola hepatica): Thường ký sinh trong nhu mô gan và đường mật.

Khi xâm nhập vào cơ thể, chúng chiếm dụng dưỡng chất, gây viêm, tắc nghẽn và hình thành các ổ mủ trong gan, làm suy giảm chức năng gan nghiêm trọng.

Nguyên nhân và đường lây nhiễm bệnh sán lá gan

Sự xâm nhập của sán lá gan vào cơ thể con người không phải ngẫu nhiên mà tuân theo một chu kỳ sinh học cụ thể qua các vật chủ trung gian.

Nguyên nhân gây bệnh

Nguyên nhân trực tiếp là do sự có mặt của trứng hoặc ấu trùng sán lá gan trong cơ thể. Trứng sán từ phân người hoặc động vật nhiễm bệnh thải ra môi trường nước, nở thành ấu trùng lông, sau đó xâm nhập vào các loại ốc để phát triển thành ấu trùng đuôi.

Con đường lây nhiễm

Con người lây nhiễm sán lá gan chủ yếu qua đường tiêu hóa (ăn uống):

• Đối với sán lá gan nhỏ: Qua việc ăn cá nước ngọt (cá chép, cá trôi, cá rô...) hoặc tôm chưa nấu chín, đặc biệt là các món gỏi cá, cá nướng chưa kỹ.

• Đối với sán lá gan lớn: Qua việc ăn các loại rau mọc dưới nước như rau cần, rau cải xoong, rau nhút, ngó sen... hoặc uống nước lã có chứa ấu trùng sán.

Đối tượng nguy cơ cao

• Những người có thói quen ăn thực phẩm tươi sống, gỏi cá, rau sống không qua sát khuẩn.

• Người dân sống ở các vùng nông thôn, gần các khu vực chăn nuôi gia súc (trâu, bò) và sử dụng nguồn nước bề mặt.

• Ngư dân hoặc những người thường xuyên chế biến thực phẩm sống.

Diễn tiến của bệnh sán lá gan như thế nào?

Chu kỳ phát triển của sán lá gan trong cơ thể người diễn ra rất phức tạp:

• Xâm nhập: Sau khi ăn thực phẩm nhiễm ấu trùng, chúng xuống dạ dày, xuyên qua thành ruột vào ổ bụng rồi di chuyển lên gan.

• Ký sinh và phá hủy: Sán xuyên qua bao gan vào nhu mô gan để ăn các tế bào gan. Đây là lúc gây ra các ổ áp xe.

• Trưởng thành: Sau một thời gian, sán di chuyển vào đường mật, định cư tại đó, trưởng thành và bắt đầu đẻ trứng. Trứng sán theo mật xuống ruột và thải ra ngoài theo phân, tiếp tục một chu kỳ mới.

Triệu chứng bệnh sán lá gan

Triệu chứng bệnh thường không đặc hiệu và dễ nhầm lẫn với các bệnh lý tiêu hóa khác.

Giai đoạn cấp tính

Thường xảy ra khi ấu trùng sán di chuyển xuyên qua nhu mô gan:

• Đau vùng hạ sườn phải lan ra sau lưng hoặc vùng thượng vị.

• Sốt nhẹ hoặc sốt cao kèm run rẩy.

• Rối loạn tiêu hóa: Đầy hơi, buồn nôn, tiêu chảy hoặc táo bón.

• Dị ứng, nổi mề đay, ngứa da.

Giai đoạn mạn tính

Xảy ra khi sán đã định cư trong đường mật:

• Đau bụng âm ỉ vùng gan.

• Vàng da, vàng mắt (do tắc mật).

• Gan to, sờ thấy khối u ở vùng bụng trên.

• Nếu kéo dài sẽ dẫn đến xơ gan, cổ trướng và suy kiệt cơ thể.

Chẩn đoán bệnh sán lá gan

Để xác định chính xác bệnh, bác sĩ thường chỉ định các phương pháp sau:

• Xét nghiệm máu (ELISA): Tìm kháng thể kháng sán lá gan trong huyết thanh. Đây là phương pháp phổ biến và có độ chính xác cao.

• Xét nghiệm phân: Tìm trứng sán trong phân (thường khó thấy trong giai đoạn đầu).

• Siêu âm gan: Phát hiện các ổ áp xe, hình ảnh đường mật bị giãn hoặc thấy trực tiếp hình ảnh sán trong đường mật.

• Xét nghiệm công thức máu: Chỉ số bạch cầu ái toan (Eosinophil) thường tăng cao khi nhiễm ký sinh trùng.

Cách điều trị bệnh sán lá gan

Bệnh sán lá gan có thể chữa khỏi hoàn toàn bằng thuốc đặc hiệu nếu được phát hiện kịp thời:

• Thuốc diệt sán: Bác sĩ thường chỉ định các loại thuốc như Triclabendazole (đối với sán lớn) hoặc Praziquantel (đối với sán nhỏ).

• Điều trị triệu chứng: Dùng thuốc hạ sốt, giảm đau, kháng histamin nếu có dị ứng.

• Can thiệp ngoại khoa: Trong trường hợp áp xe gan quá lớn có nguy cơ vỡ hoặc gây tắc mật nặng, bác sĩ có thể chỉ định chọc hút mủ dưới hướng dẫn của siêu âm.

Lưu ý: Người bệnh tuyệt đối không tự mua thuốc điều trị tại nhà vì thuốc diệt sán có liều lượng khắt khe dựa trên cân nặng và tình trạng gan.

Cách phòng ngừa bệnh sán lá gan

Phòng bệnh sán lá gan chủ yếu dựa vào việc thay đổi thói quen sinh hoạt và ăn uống:

• Ăn chín uống sôi: Tuyệt đối không ăn gỏi cá, cá sống, rau sống mọc dưới nước chưa được nấu chín kỹ.

• Vệ sinh nguồn nước: Không sử dụng nước lã từ ao, hồ, sông suối để uống hoặc rửa thực phẩm.

• Quản lý phân bón: Không dùng phân tươi để bón rau hoặc thải trực tiếp phân xuống nguồn nước.

• Tẩy giun sán định kỳ: Nên thực hiện tẩy giun định kỳ 6 tháng một lần cho cả gia đình.

• Vệ sinh cá nhân: Rửa tay bằng xà phòng trước khi ăn và sau khi đi vệ sinh hoặc tiếp xúc với động vật.

Xem thêm: bệnh não gan, gan thô là gì

Bệnh sán lá gan hoàn toàn có thể phòng ngừa và điều trị dứt điểm nếu chúng ta tuân thủ nguyên tắc vệ sinh an toàn thực phẩm. Đừng chủ quan với các món ăn tái sống - cái giá phải trả có thể là sức khỏe của chính lá gan bạn. Nếu có các dấu hiệu nghi ngờ, hãy đến ngay cơ sở y tế để được xét nghiệm và điều trị kịp thời các bệnh về gan.