Chỉ số men gan bình thường là bao nhiêu? Cách đọc ALT, AST, GGT

Khi nhận kết quả xét nghiệm máu, nhiều người thường nhìn thấy các chỉ số như ALT, AST, GGT, ALP nhưng không biết nên hiểu thế nào. Chỉ cần một chỉ số vượt ngưỡng, người bệnh dễ lo lắng rằng gan đang bị tổn thương nặng. Thực tế, chỉ số men gan cần được đọc theo từng chỉ số, theo khoảng tham chiếu của phòng xét nghiệm và theo tổ hợp kết quả. Bài viết này CPC1 Hà Nội sẽ tập trung vào cách đọc phiếu xét nghiệm: chỉ số men gan bình thường là bao nhiêu, ALT/AST/GGT/ALP nói lên điều gì và khi nào nên kiểm tra thêm.

Chỉ số men gan là gì?

Chỉ số men gan là kết quả đo một số enzyme liên quan đến gan trong máu, thường gặp nhất là ALT, AST, GGT và ALP. Các enzyme này có thể tăng khi tế bào gan, đường mật hoặc một số mô liên quan bị ảnh hưởng.

MedlinePlus cho biết xét nghiệm chức năng gan thường đo nhiều chất khác nhau, trong đó có các enzyme ALP, ALT, AST và GGT. Một số xét nghiệm cho biết gan hoạt động thế nào, một số khác cho thấy gan có thể đang bị tổn thương, nhưng riêng xét nghiệm chức năng gan thường chưa đủ để chẩn đoán một bệnh cụ thể.

Các chỉ số men gan thường gặp trên phiếu xét nghiệm

Khi nói đến các chỉ số men gan, người đọc thường gặp 4 chỉ số chính dưới đây:

Mayo Clinic giải thích AST thường có ở mức thấp trong máu; khi AST tăng, nguyên nhân có thể liên quan đến tổn thương gan, bệnh gan hoặc tổn thương cơ. ALP có trong gan và xương; khi ALP cao hơn bình thường, nguyên nhân có thể liên quan bệnh gan, tắc đường mật hoặc một số bệnh về xương. GGT cao hơn bình thường có thể gợi ý tổn thương gan hoặc đường mật, nhưng đây là xét nghiệm không đặc hiệu.

Bảng chỉ số men gan bình thường là bao nhiêu?

Chỉ số men gan bình thường là bao nhiêu? Dưới đây là bảng tham khảo phổ biến:

Theo Tâm Anh Hospital, khoảng chỉ số men gan bình thường của các enzyme phổ biến là ALT 5–37 IU/L, AST 5–40 IU/L, GGT 5–60 IU/L và ALP 35 - 115 IU/L. Nguồn này cũng lưu ý rằng chỉ số chênh lệch không quá đáng kể chưa thể hiện bệnh lý đặc hiệu.

Tuy vậy, bảng trên chỉ nên dùng để tham khảo. Mỗi phòng xét nghiệm có thể có khoảng tham chiếu riêng. Vì vậy, khi muốn biết men gan bao nhiêu là bình thường, bạn nên ưu tiên khoảng bình thường được in ngay trên phiếu xét nghiệm của mình.

Cách đọc chỉ số ALT trong xét nghiệm gan

ALT thường được chú ý nhiều vì enzyme này có nhiều trong tế bào gan. Khi tế bào gan bị kích thích hoặc tổn thương, ALT có thể đi vào máu và làm kết quả xét nghiệm tăng.

Nếu ALT tăng nhẹ, chưa nên vội kết luận là viêm gan nặng. Cần xem thêm:

• ALT tăng bao nhiêu so với giới hạn trên?

• AST có tăng cùng không?

• GGT, ALP, bilirubin có bất thường không?

• Trước xét nghiệm có uống rượu bia, vận động mạnh hoặc dùng thuốc/sản phẩm bổ sung không?

• Chỉ số tăng lần đầu hay đã tăng nhiều lần?

Mayo Clinic cho biết ALT giúp kiểm tra tổn thương gan và có thể phát hiện bệnh gan sớm, kể cả trước khi người bệnh thấy triệu chứng. Nhưng một con số ALT riêng lẻ không nói lên toàn bộ vấn đề; nhân viên y tế thường xem xét ALT theo thời gian và theo bối cảnh sức khỏe.

Cách đọc chỉ số AST và tỷ lệ AST/ALT

AST cũng là một chỉ số quan trọng, nhưng khác ALT ở chỗ AST không chỉ có ở gan. AST còn có thể liên quan đến cơ và một số mô khác. Vì vậy, nếu AST tăng đơn độc, bác sĩ thường không kết luận ngay là bệnh gan.

Khi đọc AST, nên chú ý 3 tình huống:

Mayo Clinic cũng nêu AST tăng có thể liên quan đến tổn thương gan, bệnh gan hoặc tổn thương cơ. Vì vậy, AST nên được đọc cùng ALT và các chỉ số khác, thay vì đọc riêng lẻ.

Cách đọc chỉ số GGT và ALP

GGT và ALP thường giúp bác sĩ đánh giá thêm về gan mật, đường mật và một số vấn đề ngoài gan.

Khi GGT tăng

GGT là enzyme được tìm thấy nhiều ở gan. Nếu gan hoặc đường mật bị tổn thương, GGT có thể tăng trong máu. MedlinePlus cho biết GGT cao có thể là dấu hiệu của bệnh gan hoặc tổn thương đường mật, nhưng xét nghiệm GGT không chẩn đoán được nguyên nhân cụ thể.

Khi GGT tăng, bác sĩ có thể xem thêm:

• Có uống rượu bia gần đây không?

• Có dùng thuốc hoặc thực phẩm bổ sung ảnh hưởng gan không?

• ALP, bilirubin có tăng không?

• Có triệu chứng vàng da, ngứa, nước tiểu sẫm màu không?

Khi ALP tăng

ALP có thể liên quan đến gan mật nhưng cũng có thể liên quan đến xương. Vì vậy, ALP tăng chưa đủ để kết luận vấn đề nằm ở gan.

Điểm quan trọng là đọc ALP cùng GGT. MedlinePlus giải thích rằng nếu ALP và GGT cùng tăng, triệu chứng nhiều khả năng liên quan đến gan hơn là xương; nếu ALP tăng nhưng GGT thấp hoặc bình thường, khả năng vấn đề từ xương có thể được cân nhắc nhiều hơn.

Men gan tăng nhẹ, tăng vừa, tăng cao khác nhau thế nào?

Khi chỉ số vượt ngưỡng, điều cần xem không chỉ là “cao hay không”, mà là cao ở mức nào.

Tâm Anh Hospital phân loại mức tăng AST/ALT theo giới hạn trên của bình thường: tăng nhẹ là 2–5 lần, tăng trung bình là 5–15 lần, tăng nặng là trên 15 lần và mức đặc biệt nghiêm trọng có thể rất cao. Cách phân loại này chỉ nên dùng để tham khảo, không thay thế chẩn đoán của bác sĩ.

Các tình huống thường gặp khi đọc kết quả men gan

Đây là phần quan trọng nhất của bài con này, giúp nội dung khác với bài pillar “men gan”.

MedlinePlus nhấn mạnh việc hiểu kết quả xét nghiệm chức năng gan bất thường thường phức tạp; người bệnh nên hỏi nhân viên y tế để được giải thích, vì bác sĩ sẽ so sánh tất cả chất được đo để tìm ra mẫu hình bình thường hoặc bất thường.

Khi nào cần xét nghiệm thêm?

Bạn nên trao đổi với bác sĩ để được đánh giá thêm nếu gặp một trong các trường hợp sau:

• Chỉ số men gan tăng nhiều so với khoảng tham chiếu.

• ALT, AST, GGT hoặc ALP tăng lặp lại qua nhiều lần xét nghiệm.

• Men gan tăng kèm bilirubin bất thường.

• Có vàng da, vàng mắt, nước tiểu sẫm, phân bạc màu, đau vùng hạ sườn phải.

• Có tiền sử viêm gan B, viêm gan C, gan nhiễm mỡ, uống rượu bia nhiều.

• Đang dùng thuốc hoặc thực phẩm bổ sung có thể ảnh hưởng gan.

• Có bệnh nền như béo phì, đái tháo đường, mỡ máu cao.

Tùy trường hợp, bác sĩ có thể chỉ định thêm xét nghiệm viêm gan virus, bilirubin, albumin, prothrombin time/INR, siêu âm gan mật, mỡ máu, đường huyết hoặc các xét nghiệm chuyên sâu hơn. MedlinePlus cũng liệt kê bilirubin, albumin, protein toàn phần và prothrombin time là những thành phần thường được dùng trong nhóm xét nghiệm chức năng gan.

Câu hỏi thường gặp về chỉ số men gan

Men gan bình thường có nghĩa là gan hoàn toàn khỏe không?

Không hẳn. Men gan bình thường là tín hiệu tốt, nhưng không loại trừ mọi vấn đề gan mật. Nếu có triệu chứng bất thường hoặc yếu tố nguy cơ, bác sĩ có thể cần thêm xét nghiệm khác.

Men gan người bình thường có thay đổi theo thời điểm không?

Có. Men gan người bình thường có thể dao động theo tuổi, giới tính, cân nặng, thuốc đang dùng, rượu bia, vận động, chế độ ăn và phương pháp xét nghiệm.

Men gan bao nhiêu là bình thường?

Muốn biết men gan bao nhiêu là bình thường, bạn nên xem 2 phần: chỉ số thực tế của mình và khoảng tham chiếu của phòng xét nghiệm. Nếu chỉ số vượt ngưỡng, hãy xem mức tăng nhẹ hay cao, có lặp lại không và có triệu chứng đi kèm không.

Xem thêm: xét nghiệm men gan

Chỉ số men gan không nên được đọc như một con số độc lập. ALT, AST, GGT và ALP chỉ có ý nghĩa rõ hơn khi được xem cùng nhau, so với khoảng tham chiếu trên phiếu xét nghiệm và đặt trong bối cảnh sức khỏe của từng người.