Gan nhiễm mỡ ở trẻ em: Nguyên nhân, triệu chứng và cách phòng

Gan nhiễm mỡ ở trẻ em đang có xu hướng gia tăng trong những năm gần đây, phần lớn liên quan đến thừa cân, ăn uống mất cân đối và lười vận động. Điều đáng lo là bệnh tiến triển âm thầm, khó nhận biết nhưng có thể ảnh hưởng lâu dài đến chức năng gan, chuyển hóa và thể chất của trẻ. Chính vì thế, mẹ cần hiểu rõ nguyên nhân, phát hiện sớm triệu chứng và áp dụng biện pháp phòng ngừa kịp thời. Cùng CPC1 Hà Nội tìm hiểu chi tiết nhé!

Gan nhiễm mỡ ở trẻ em có phổ biến không?

Gan nhiễm mỡ ở trẻ em hiện không còn hiếm gặp như trước. Số lượng trẻ bị gan nhiễm mỡ đang có xu hướng tăng nhanh trên toàn thế giới, đặc biệt trong nhóm trẻ thừa cân, béo phì hoặc có rối loạn chuyển hóa như tăng mỡ máu, kháng insulin và tiền đái tháo đường. Nguyên nhân chủ yếu xuất phát từ lối sống hiện đại: ăn nhiều thức ăn nhanh, đồ ngọt, nước có gas, ít vận động và thời gian ngồi màn hình kéo dài. Tuy nhiên, điều đáng lo là gan nhiễm mỡ ở trẻ thường diễn tiến âm thầm, ít triệu chứng nên dễ bị bỏ qua, chỉ phát hiện khi tình trạng đã tiến triển nặng hơn. 

Nguyên nhân gan nhiễm mỡ ở trẻ em

Gan nhiễm mỡ ở trẻ em thường bắt nguồn từ nhiều yếu tố kết hợp, trong đó quan trọng nhất là dinh dưỡng, cân nặng và lối sống. Bệnh có thể xuất hiện ở trẻ thừa cân và ngay cả trẻ có cân nặng bình thường vẫn có thể gặp phải nếu rối loạn chuyển hóa. Những nguyên nhân phổ biến nhất hiện nay:

• Thừa cân, béo phì: Đây là nguyên nhân hàng đầu. Lượng mỡ dư thừa khiến gan phải tích trữ nhiều triglyceride, lâu dần gây gan nhiễm mỡ và rối loạn chức năng gan.

• Chế độ ăn giàu đường và chất béo: Trẻ tiêu thụ quá nhiều đồ ăn nhanh, nước ngọt, bánh kẹo, siro, trà sữa và thực phẩm chế biến sẵn dẫn đến tích mỡ trong gan và tăng kháng insulin.

• Ít vận động: Lối sống tĩnh tại, chơi điện tử nhiều giờ, hạn chế hoạt động ngoài trời khiến cơ thể giảm tiêu hao năng lượng, tăng tích trữ mỡ.

• Rối loạn chuyển hóa: Một số trẻ có rối loạn lipid máu, kháng insulin, tiền đái tháo đường hoặc hội chứng chuyển hóa dễ phát triển gan nhiễm mỡ hơn.

• Yếu tố di truyền: Trẻ có cha mẹ béo phì, rối loạn chuyển hóa hoặc gan nhiễm mỡ có nguy cơ mắc bệnh cao hơn.

Triệu chứng gan nhiễm mỡ ở trẻ em

Gan nhiễm mỡ ở trẻ em thường diễn tiến âm thầm, ít dấu hiệu rõ ràng nên phụ huynh rất dễ bỏ qua. Nhiều trường hợp chỉ phát hiện khi đi khám kiểm tra sức khỏe định kỳ hoặc siêu âm ổ bụng. Một số triệu chứng thường gặp như:

• Mệt mỏi, giảm năng lượng: Trẻ dễ mệt, kém linh hoạt, giảm hứng thú vận động hoặc chơi thể thao do chức năng gan suy giảm.

• Chán ăn hoặc ăn kém: Một số trẻ biếng ăn, dễ buồn nôn hoặc đầy bụng sau ăn, khiến phụ huynh nhầm lẫn với rối loạn tiêu hóa thông thường.

• Tăng cân nhanh hoặc thừa cân kéo dài: Nhiều trẻ bị gan nhiễm mỡ có biểu hiện béo bụng, tích mỡ vùng eo, đùi, mặt tròn và chỉ số BMI cao hơn chuẩn.

• Đau tức nhẹ vùng hạ sườn phải: Không phải lúc nào cũng có, nhưng một số trẻ than khó chịu hoặc đau âm ỉ vùng gan, nhất là sau bữa ăn giàu chất béo.

• Rối loạn chuyển hóa kèm theo: Gan nhiễm mỡ có thể đi kèm tăng mỡ máu, tăng men gan, kháng insulin hoặc rối loạn glucose, thường chỉ phát hiện qua xét nghiệm.

Làm sao chẩn đoán gan nhiễm mỡ ở trẻ?

Gan nhiễm mỡ ở trẻ em khó chẩn đoán chỉ dựa trên biểu hiện lâm sàng vì phần lớn trẻ không có triệu chứng hoặc triệu chứng rất mơ hồ. Do đó, việc thăm khám kết hợp xét nghiệm và hình ảnh học đóng vai trò quan trọng để phát hiện sớm và đánh giá mức độ bệnh. Các phương pháp chẩn đoán thường bao gồm:

• Khám lâm sàng: Bác sĩ đánh giá tình trạng thừa cân, béo bụng, chỉ số BMI, vòng eo, dấu hiệu gai đen và các yếu tố liên quan chuyển hóa ở trẻ.

• Xét nghiệm máu: Các chỉ số men gan, lipid máu, đường huyết và insulin được dùng để đánh giá tổn thương gan và rối loạn chuyển hóa. Men gan tăng có thể gợi ý viêm gan nhiễm mỡ hoặc mức độ tổn thương cao hơn.

• Siêu âm gan: Đây là phương pháp phổ biến nhất để phát hiện gan nhiễm mỡ, giúp đánh giá mức độ lắng đọng mỡ trong gan. Tuy nhiên, siêu âm không cho biết chính xác tình trạng viêm hay xơ hóa.

• Đo đàn hồi gan: Giúp đánh giá xơ hóa và độ cứng của gan, hỗ trợ tiên lượng và theo dõi bệnh lâu dài.

Điều trị gan nhiễm mỡ ở trẻ em

Điều trị gan nhiễm mỡ, đặc biệt là gan nhiễm mỡ ở trẻ em ở trẻ em chủ yếu tập trung vào cải thiện rối loạn chuyển hóa, giảm mỡ trong gan và ngăn ngừa tiến triển thành viêm gan hoặc xơ gan trong tương lai. Đa số trường hợp có thể cải thiện rõ rệt nếu can thiệp lối sống sớm và duy trì đều đặn.

• Điều chỉnh chế độ dinh dưỡng: Trẻ được khuyến cáo giảm thực phẩm chứa nhiều đường, nước ngọt, đồ chiên rán, thức ăn nhanh và tăng cường rau xanh, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt, cá và protein nạc. Kiểm soát khẩu phần và thói quen ăn vặt cũng rất quan trọng.

• Giảm cân hợp lý (nếu thừa cân): Nghiên cứu cho thấy giảm 5-10% cân nặng có thể giúp giảm mỡ gan và cải thiện men gan. Việc giảm cân ở trẻ cần thực hiện từ từ, không ăn kiêng cực đoan để tránh ảnh hưởng phát triển.

• Tăng vận động thể chất: Khuyến khích trẻ tập thể dục ít nhất 60 phút mỗi ngày hoặc tham gia thể thao ngoài trời nhằm cải thiện chuyển hóa và tiêu hao năng lượng.

• Kiểm soát rối loạn chuyển hóa: Trẻ có rối loạn lipid máu, kháng insulin hoặc tiền đái tháo đường sẽ được bác sĩ theo dõi và điều trị phù hợp.

Xem thêm: gan nhiễm mỡ có lây không, gan nhiễm mỡ không đều là gì

Gan nhiễm mỡ ở trẻ em là tình trạng ngày càng phổ biến và có thể gây ảnh hưởng lâu dài đến sức khỏe nếu không phát hiện sớm và điều chỉnh lối sống phù hợp. Phụ huynh cần trang bị kiến thức đúng về gan nhiễm mỡ ở trẻ em, nhận diện sớm các biểu hiện bất thường và chủ động đưa trẻ đi khám khi cần thiết để can thiệp kịp thời và hiệu quả.