Viêm gan ở trẻ em: Dấu hiệu, cách điều trị và phòng ngừa

Sức khỏe lá gan của trẻ nhỏ vốn mỏng manh và dễ bị tấn công bởi nhiều chủng virus khác nhau. Khi thông tin về các ca viêm gan lạ ở trẻ em xuất hiện ngày càng nhiều, sự lo lắng của các bậc phụ huynh là điều khó tránh khỏi. Trẻ bị viêm gan thường không có triệu chứng rõ ràng ở giai đoạn đầu, khiến bệnh dễ diễn tiến nặng. Bài viết này CPC1HN sẽ giúp cha mẹ nhận diện sớm các dấu hiệu viêm gan ở trẻ, phân biệt các loại viêm gan trẻ em thường gặp và cung cấp lộ trình chăm sóc, bảo vệ gan toàn diện cho bé yêu.

Tổng quan về bệnh viêm gan ở trẻ em và trẻ nhỏ

Viêm gan là thuật ngữ y khoa dùng để chỉ tình trạng các mô của lá gan bị tổn thương, sưng viêm, dẫn đến sự suy giảm hoặc ngừng trệ các chức năng sinh lý bình thường (như lọc độc tố, sản xuất mật, chuyển hóa dinh dưỡng).

Ở người lớn, nguyên nhân gây viêm gan thường đa dạng (do rượu bia, mỡ máu, thuốc lá...). Tuy nhiên, bệnh viêm gan ở trẻ em phần lớn xuất phát từ các bệnh lý truyền nhiễm (nhiễm virus) hoặc do hệ quả của việc ngộ độc thuốc. Cơ thể và hệ miễn dịch của trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ vẫn đang trong quá trình hoàn thiện, do đó khi bị virus viêm gan tấn công, mức độ tàn phá tế bào gan thường diễn ra rất nhanh. Bệnh có thể tồn tại dưới dạng cấp tính (bùng phát nhanh, tự khỏi hoặc diễn tiến suy gan) hoặc mạn tính (âm thầm kéo dài trên 6 tháng, nguy cơ dẫn đến xơ gan ở tuổi trưởng thành).

Nhận diện sớm các dấu hiệu viêm gan ở trẻ cha mẹ cần lưu ý

Một trong những thách thức lớn nhất trong việc chẩn đoán sớm bệnh gan ở trẻ là các triệu chứng ban đầu thường rất dễ bị nhầm lẫn với các bệnh lý tiêu hóa hoặc cảm cúm thông thường. Để bảo vệ con, cha mẹ cần đặc biệt tinh ý trước những dấu hiệu viêm gan ở trẻ em sau đây:

Các triệu chứng tiêu hóa: Buồn nôn, chán ăn, đau bụng

Khi chức năng tiết dịch mật của gan bị suy giảm, hệ tiêu hóa của trẻ sẽ lập tức bị ảnh hưởng.

• Chán ăn, bỏ bú: Trẻ đột ngột từ chối các món ăn yêu thích, bú kém hoặc quấy khóc khi ăn. Đặc biệt, trẻ sẽ có biểu hiện sợ các món ăn có nhiều dầu mỡ vì cơ thể không thể tiêu hóa được lipid.

• Buồn nôn và nôn mửa: Trẻ thường xuyên nôn trớ sau khi ăn, kèm theo cảm giác đầy hơi, trướng bụng.

• Đau bụng: Trẻ có thể kêu đau hoặc khóc thét khi cha mẹ ấn nhẹ vào vùng hạ sườn phải (vị trí của lá gan). Ở trẻ sơ sinh, bụng bé có thể có hiện tượng căng cứng hoặc phình to bất thường.

• Rối loạn đại tiện: Trẻ có thể bị tiêu chảy kéo dài hoặc phân bạc màu (phân trắng như đất sét hoặc màu xám nhạt do thiếu sắc tố mật).

Thay đổi màu sắc da và nước tiểu (Vàng da, nước tiểu sẫm màu)

Đây là dấu hiệu viêm gan ở trẻ mang tính đặc trưng và báo động nhất (còn gọi là hội chứng hoàng đản).

• Vàng da, vàng mắt: Khi gan bị viêm, nó mất đi khả năng thanh lọc Bilirubin (một sắc tố màu vàng sinh ra từ quá trình phá vỡ hồng cầu già). Bilirubin sẽ tích tụ trong máu và ngấm vào các mô, khiến củng mạc mắt (lòng trắng) và làn da của trẻ chuyển sang màu vàng. Vàng da thường xuất hiện muộn hơn các triệu chứng tiêu hóa.

• Nước tiểu sẫm màu: Mặc dù trẻ uống đủ nước nhưng nước tiểu lại có màu vàng rất sẫm, màu nâu như nước trà đặc hoặc nước vối. Nguyên nhân cũng là do lượng Bilirubin dư thừa bị đào thải qua đường thận.

Các dấu hiệu toàn thân: Sốt nhẹ, mệt mỏi, sụt cân

Ở giai đoạn ủ bệnh và khởi phát (thường do virus viêm gan A hoặc E), trẻ có thể gặp các triệu chứng toàn thân như:

• Sốt nhẹ đến sốt cao, có thể kèm theo cảm giác ớn lạnh.

• Mệt mỏi rã rời, trẻ lờ đờ, giảm các hoạt động vui chơi, thường xuyên muốn nằm nghỉ.

• Đau nhức cơ bắp, đau các khớp.

• Sụt cân nhanh chóng do cơ thể không hấp thu được chất dinh dưỡng và mất nước do nôn mửa.

Phân loại các bệnh viêm gan trẻ em thường gặp

Để có cách điều trị bệnh viêm gan trẻ em hiệu quả, việc xác định chính xác nguyên nhân và chủng loại viêm gan là vô cùng quan trọng.

Viêm gan virus truyền thống (A, B, C, D, E)

• Viêm gan A và E: Đây là hai loại lây qua đường tiêu hóa (phân - miệng). Trẻ em độ tuổi mẫu giáo và tiểu học rất dễ mắc phải do thói quen mút tay, ngậm đồ chơi dùng chung hoặc ăn thức ăn, nước uống không hợp vệ sinh tại trường học.

• Viêm gan B và C: Lây qua đường máu và dịch tiết. Đối với trẻ sơ sinh, nguyên nhân lây nhiễm chính (chiếm đến 90%) là lây truyền từ mẹ sang con trong lúc sinh nở nếu người mẹ mang virus. Ngoài ra, việc dùng chung bàn chải đánh răng, dụng cụ cắt móng tay dính máu với người lớn nhiễm bệnh cũng là nguyên nhân gây bệnh.

Viêm gan do thuốc và nhiễm độc ở trẻ nhỏ

Đây là một thực trạng vô cùng đáng báo động. Nhiều bậc phụ huynh khi thấy con bị sốt đã tự ý mua thuốc hạ sốt (phổ biến nhất là Paracetamol/Acetaminophen) và cho con uống quá liều lượng so với cân nặng, hoặc cho uống khoảng cách giữa các liều quá ngắn.

Gan của trẻ chưa phát triển hoàn thiện hệ thống enzyme giải độc. Việc lạm dụng thuốc hạ sốt, kháng sinh liều cao hay các loại thuốc lá Nam, lá Bắc không rõ nguồn gốc sẽ gây ngộ độc gan cấp tính, dẫn đến hoại tử tế bào gan hàng loạt, thậm chí gây tử vong nhanh chóng nếu không được lọc máu kịp thời.

Cập nhật về viêm gan mới ở trẻ em (Viêm gan lạ)

Từ đầu năm 2022, Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) và hệ thống y tế toàn cầu đã đưa ra cảnh báo khẩn cấp về sự bùng phát của một hội chứng viêm gan lạ ở trẻ em. Dù số lượng ca mắc không bùng nổ thành đại dịch, nhưng mức độ nghiêm trọng của bệnh khiến giới y khoa phải đặc biệt lưu tâm.

Viêm gan lạ ở trẻ em là gì? Mối liên hệ với Adenovirus

Viêm gan lạ ở trẻ em (hay viêm gan bí ẩn) là tình trạng viêm gan cấp tính nghiêm trọng xảy ra chủ yếu ở trẻ nhỏ từ 1 tháng tuổi đến 16 tuổi. Điều đáng chú ý là các xét nghiệm lâm sàng trên các bệnh nhi này đều cho kết quả âm tính với 5 chủng virus viêm gan truyền thống (A, B, C, D, E).

Các nghiên cứu sâu hơn đã phát hiện ra sự hiện diện của Adenovirus typ 41 ở một tỷ lệ lớn các bệnh nhi mắc bệnh. Adenovirus vốn là một loại virus rất phổ biến, thường chỉ gây ra các triệu chứng cảm lạnh nhẹ hoặc viêm dạ dày ruột ở trẻ. Tuy nhiên, các chuyên gia giả thuyết rằng, có thể do sự kết hợp của một yếu tố kích hoạt khác (như hậu Covid-19, hoặc sự đột biến của virus) đã khiến hệ miễn dịch của trẻ phản ứng thái quá, dẫn đến tổn thương gan trầm trọng.

Tại sao gọi là viêm gan mới ở trẻ em? Tình hình thực tế hiện nay

Thuật ngữ viêm gan mới ở trẻ em được sử dụng để nhấn mạnh rằng căn nguyên gây ra tình trạng tổn thương gan này chưa từng được ghi nhận là nguyên nhân chính thống trong các tài liệu y khoa trước đây. Tình trạng này có diễn tiến suy gan nhanh bất thường, khác hẳn với vòng đời phát triển của viêm gan cấp tính thông thường.

Dù hiện tại làn sóng viêm gan bí ẩn đã được kiểm soát và không còn là tình trạng khẩn cấp y tế toàn cầu, nhưng sự xuất hiện của nó là hồi chuông cảnh báo cho cha mẹ: Các chủng vi sinh vật gây tổn thương gan đang ngày càng phức tạp và khó lường.

Cách nhận biết viêm gan lạ ở trẻ so với viêm gan thông thường

Triệu chứng của viêm gan mới ở trẻ em có nhiều điểm tương đồng với viêm gan thông thường nhưng thường rầm rộ hơn ở hệ tiêu hóa:

• Trẻ bắt đầu bằng tình trạng viêm dạ dày ruột cấp tính: Tiêu chảy nặng, nôn mửa liên tục trong nhiều ngày.

• Ít khi kèm theo sốt cao (điểm khác biệt lớn so với nhiễm trùng thông thường).

• Sau đó, tình trạng vàng da, vàng mắt xuất hiện đột ngột và chỉ số men gan (ALT, AST) tăng vọt lên mức rất cao (thường trên 500 U/L).

Trẻ em bị viêm gan có nguy hiểm không? Biến chứng cần đề phòng

Trẻ em bị viêm gan có nguy hiểm không phụ thuộc rất lớn vào chủng virus và thời điểm được can thiệp y tế. Nếu không được phát hiện sớm, bệnh có thể để lại những biến chứng tàn khốc:

• Suy gan tối cấp: Là biến chứng đáng sợ nhất của viêm gan cấp tính (đặc biệt là viêm gan do ngộ độc thuốc hoặc viêm gan lạ). Gan mất hoàn toàn chức năng lọc độc trong vài ngày, dẫn đến hội chứng não gan (trẻ lú lẫn, hôn mê), rối loạn đông máu và tử vong nếu không được ghép gan kịp thời.

• Xơ gan và Ung thư gan: Đây là "bản án" treo lơ lửng đối với những trẻ không may bị lây truyền viêm gan B từ mẹ sang con. Có tới 90% trẻ sơ sinh nhiễm virus viêm gan B sẽ chuyển thành viêm gan mạn tính. Nếu không được kiểm soát bằng thuốc, lá gan sẽ xơ hóa dần và phát triển thành khối u ác tính khi trẻ mới bước vào độ tuổi đôi mươi.

Phương pháp điều trị và chăm sóc trẻ em bị viêm gan tại nhà

Cách điều trị bệnh viêm gan trẻ em sẽ được bác sĩ chỉ định dựa trên nguyên nhân gây bệnh. Không có một toa thuốc chung cho tất cả. Tuy nhiên, việc chăm sóc tại nhà đóng vai trò quyết định đến 50% khả năng phục hồi của trẻ.

• Tuân thủ tuyệt đối chỉ định y khoa: Đối với viêm gan A, trẻ thường tự khỏi nhờ chăm sóc nâng đỡ. Đối với viêm gan B, C, trẻ cần dùng thuốc kháng virus đặc trị theo phác đồ của bác sĩ chuyên khoa. Mọi loại thuốc nạp vào cơ thể bé lúc này (kể cả thảo dược, nước lá) đều phải có sự đồng ý của bác sĩ để tránh gây quá tải cho gan.

• Hạ sốt an toàn: Tuyệt đối không tự ý dùng Paracetamol khi trẻ đang bị viêm gan. Hãy sử dụng phương pháp chườm ấm cơ thể. Nếu trẻ sốt quá cao, hãy đưa bé đến bệnh viện để bác sĩ sử dụng thuốc hạ sốt an toàn cho gan.

• Chế độ dinh dưỡng phục hồi:

Chia nhỏ bữa ăn (5-6 bữa/ngày) để gan dễ dàng chuyển hóa.

Chế biến thức ăn dưới dạng lỏng, mềm (cháo, súp, canh hầm).

Ưu tiên carbohydrate phức hợp (ngũ cốc) và protein dễ tiêu (cá, thịt gia cầm bỏ da, trứng) để tái tạo tế bào gan.

Cắt giảm tối đa thực phẩm nhiều dầu mỡ động vật, bánh kẹo ngọt công nghiệp.

• Bổ sung đủ nước: Khuyến khích trẻ uống nhiều nước lọc, nước trái cây tươi (cam, bưởi) giàu vitamin C để tăng cường sức đề kháng và hỗ trợ cơ thể đào thải độc tố.

• Nghỉ ngơi tuyệt đối: Gan cần năng lượng để tự chữa lành. Việc để trẻ chạy nhảy, hoạt động mạnh trong thời gian bệnh sẽ làm suy giảm lưu lượng máu đến gan, cản trở quá trình phục hồi.

Cách phòng ngừa viêm gan ở trẻ em

Chủ động phòng ngừa luôn tốt hơn là chữa bệnh. Dưới đây là những "lá chắn" vững chắc nhất để bảo vệ gan của trẻ.

Lịch tiêm chủng ngăn ngừa các chủng viêm gan virus

• Tiêm phòng viêm gan B: Trẻ sơ sinh cần được tiêm mũi vắc xin viêm gan B đầu tiên ngay trong vòng 24 giờ sau sinh (mũi giờ vàng). Nếu mẹ mang virus, trẻ phải được tiêm kèm Huyết thanh kháng viêm gan B (HBIG) để trung hòa mầm bệnh. Các mũi tiếp theo được tiêm trong vacxin phối hợp 5in1 hoặc 6in1 vào tháng thứ 2, 3 và 4.

• Tiêm phòng viêm gan A: Cha mẹ nên chủ động đưa trẻ đi tiêm vacxin viêm gan A khi bé đủ 1 tuổi trở lên (thường tiêm 2 mũi cách nhau 6-12 tháng) để bảo vệ trẻ trước nguồn nước và thực phẩm ô nhiễm.

Xây dựng thói quen vệ sinh để phòng tránh viêm gan lây qua ăn uống

• Thực hành "Ăn chín, uống sôi": Không cho trẻ ăn thức ăn tái, sống, đặc biệt là hải sản (nghêu, sò, ốc). Sử dụng nguồn nước sạch đã đun sôi để nguội.

• Vệ sinh tay sạch sẽ: Dạy trẻ thói quen rửa tay bằng xà phòng diệt khuẩn ít nhất 20 giây trước khi ăn, sau khi đi vệ sinh và sau khi vui chơi ngoài trời.

• Tránh lây nhiễm chéo trong gia đình: Không nhai, mớm thức ăn cho trẻ. Nếu trong nhà có người nhiễm viêm gan B/C, tuyệt đối không để trẻ tiếp xúc chung các vật dụng cá nhân có nguy cơ trầy xước như bấm móng tay, bàn chải.

Câu hỏi thường gặp: Trẻ bị viêm gan có chữa khỏi hoàn toàn được không?

Sự phục hồi phụ thuộc vào tác nhân gây viêm.

• Đối với viêm gan A, E hoặc viêm gan do Adenovirus ở mức độ nhẹ, trẻ hoàn toàn có thể phục hồi chức năng gan 100% sau vài tuần điều trị tích cực và tạo ra kháng thể miễn dịch suốt đời.

• Đối với viêm gan B, C, hiện tại chưa có phương pháp chữa khỏi hoàn toàn loại bỏ sạch virus ở trẻ. Tuy nhiên, với sự can thiệp của y học hiện đại, bệnh hoàn toàn có thể được kiểm soát. Trẻ vẫn có thể lớn lên khỏe mạnh, học tập và phát triển bình thường nếu được theo dõi định kỳ và sử dụng thuốc kháng virus đúng phác đồ.

Xem thêm: bệnh viêm gan có di truyền không, tiêm viêm gan

Lá gan của trẻ em tuy nhỏ bé nhưng lại là cơ quan vô cùng quan trọng cho sự phát triển thể chất toàn diện. Việc nhận thức đúng đắn về dấu hiệu viêm gan ở trẻ em, nắm rõ lịch tiêm chủng và duy trì lối sống vệ sinh chính là những món quà sức khỏe vô giá mà cha mẹ có thể trang bị cho con yêu trên hành trình khôn lớn.