Viêm gan tối cấp: Dấu hiệu suy gan đột ngột cần nhận biết sớm

Viêm gan tối cấp là một tình trạng tổn thương gan nghiêm trọng, tiến triển rất nhanh và có thể dẫn đến suy gan chỉ trong thời gian ngắn. Người bệnh có thể xuất hiện các dấu hiệu như vàng da, rối loạn ý thức, chảy máu bất thường hoặc suy giảm chức năng gan đột ngột. Nếu không được phát hiện và xử trí kịp thời, viêm gan tối cấp có thể đe dọa tính mạng. Bài viết của Dược phẩm CPC1 Hà Nội sẽ giúp bạn hiểu rõ viêm gan tối cấp là gì, nguyên nhân gây bệnh, các dấu hiệu cảnh báo sớm và cách xử trí cũng như phòng ngừa hiệu quả.

Viêm gan tối cấp là gì?

Viêm gan tối cấp là tình trạng tổn thương gan nghiêm trọng xảy ra đột ngột, khiến chức năng gan suy giảm nhanh chóng chỉ trong một thời gian ngắn. Đây được xem là một cấp cứu y khoa nguy hiểm, vì gan có thể mất khả năng thực hiện các chức năng quan trọng như giải độc, tổng hợp protein và điều hòa đông máu.

Khác với viêm gan cấp thông thường, viêm gan tối cấp tiến triển rất nhanh và có thể dẫn đến suy gan cấp kèm rối loạn đông máu và rối loạn ý thức (hôn mê gan). Tình trạng này thường xảy ra ở những người trước đó không có bệnh gan mạn tính, nhưng gan bị tổn thương nghiêm trọng trong thời gian ngắn.

Nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời, viêm gan tối cấp có thể dẫn đến các biến chứng nguy hiểm như phù não, xuất huyết nặng, suy đa cơ quan hoặc tử vong. Vì vậy, việc nhận biết sớm các dấu hiệu bất thường và đến cơ sở y tế ngay khi nghi ngờ bệnh là vô cùng quan trọng.

Những nguyên nhân dẫn đến viêm gan tối cấp

Viêm gan tối cấp có thể do nhiều nguyên nhân khác nhau gây ra, trong đó phổ biến nhất là nhiễm virus, ngộ độc thuốc hoặc các rối loạn miễn dịch. Dưới đây là một số nguyên nhân thường gặp:

Nhiễm virus viêm gan

Các virus viêm gan là tác nhân thường gặp gây viêm gan tối cấp. Trong đó, virus viêm gan B được ghi nhận chiếm tỷ lệ đáng kể. Đặc biệt, khoảng một nửa số trường hợp viêm gan B tối cấp có liên quan đến đồng nhiễm hoặc bội nhiễm virus viêm gan D, khiến bệnh tiến triển nặng hơn và làm tăng nguy cơ suy gan nhanh chóng.

Virus viêm gan A hiếm khi gây viêm gan tối cấp, tuy nhiên nguy cơ có thể tăng lên ở những người đã có tổn thương gan trước đó. Trong khi đó, virus viêm gan E cũng có thể dẫn đến suy gan cấp, đặc biệt nguy hiểm đối với phụ nữ mang thai, vì có thể gây sẩy thai, suy gan nặng hoặc tử vong. Vai trò của virus viêm gan C trong viêm gan tối cấp hiện vẫn chưa được xác định rõ ràng.

Rượu bia

Lạm dụng rượu kéo dài có thể gây tổn thương gan nghiêm trọng. Ở một số trường hợp, đặc biệt là những người đã có bệnh gan tiềm ẩn do rượu, tình trạng viêm gan do rượu có thể tiến triển nhanh và dẫn đến suy gan tối cấp.

Thuốc và ngộ độc thuốc

Một số loại thuốc có thể gây tổn thương gan nghiêm trọng nếu sử dụng không đúng cách. Trong đó, acetaminophen (paracetamol) là nguyên nhân hàng đầu gây viêm gan cấp tính tại nhiều quốc gia như Hoa Kỳ. Khi dùng quá liều, thuốc có thể gây hoại tử gan nhanh chóng và dẫn đến suy gan tối cấp.

Ngoài ra, một số hóa chất, thảo dược hoặc độc tố khác cũng có thể gây tổn thương gan nặng và làm khởi phát viêm gan tối cấp. Vì vậy, việc sử dụng thuốc cần tuân thủ đúng hướng dẫn của bác sĩ để hạn chế nguy cơ ảnh hưởng đến gan

Dấu hiệu cảnh báo viêm gan tối cấp

Viêm gan tối cấp có đặc điểm diễn tiến rất nhanh, các biểu hiện lâm sàng có thể thay đổi rõ rệt chỉ trong vài ngày đến vài tuần. Nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời, người bệnh có thể nhanh chóng rơi vào tình trạng suy gan nặng với nguy cơ tử vong cao.

Ở giai đoạn đầu, các biểu hiện của viêm gan tối cấp thường khá giống với viêm gan cấp thông thường, bao gồm:

• Vàng da, vàng mắt xuất hiện nhanh và rõ rệt

• Mệt mỏi nhiều, giảm năng lượng

• Chán ăn, buồn nôn hoặc nôn

• Đau hoặc tức vùng hạ sườn phải

• Men gan tăng cao khi xét nghiệm

• Rối loạn đông máu, biểu hiện qua thời gian đông máu kéo dài

Đây là giai đoạn rất quan trọng để phát hiện và xử trí sớm, tuy nhiên thời gian này thường khá ngắn. Một số nghiên cứu cho thấy hơn một nửa trường hợp viêm gan tối cấp không có triệu chứng cảnh báo rõ ràng trước đó. Khi tổn thương gan trở nên nghiêm trọng, người bệnh có thể xuất hiện các dấu hiệu của suy gan cấp và bệnh não gan:

• Rối loạn tri giác, thay đổi hành vi hoặc lú lẫn

• Mất định hướng, ngủ gà, sau đó có thể tiến triển thành hôn mê

• Phù não, gây tăng áp lực nội sọ

• Rối loạn đông máu nghiêm trọng, dễ xuất huyết

• Đông máu nội mạch rải rác (DIC)

• Suy thận chức năng, còn gọi là hội chứng gan – thận

Ở giai đoạn này, tình trạng bệnh thường rất nguy kịch. Nếu không được điều trị tích cực hoặc ghép gan kịp thời, tỷ lệ tử vong có thể rất cao.

Phương pháp chẩn đoán viêm gan tối cấp

Viêm gan tối cấp là một tình trạng cấp cứu y khoa, do đó việc chẩn đoán cần được thực hiện nhanh chóng để xác định nguyên nhân và lựa chọn hướng điều trị phù hợp.

Đánh giá lâm sàng

Bác sĩ thường nghi ngờ viêm gan tối cấp khi người bệnh có các biểu hiện như:

• Vàng da xuất hiện đột ngột

• Rối loạn ý thức tiến triển nhanh

• Xuất huyết bất thường hoặc rối loạn đông máu

Những dấu hiệu này giúp định hướng ban đầu cho quá trình chẩn đoán.

Xét nghiệm chức năng gan

Các xét nghiệm máu đóng vai trò quan trọng trong việc đánh giá mức độ tổn thương gan, bao gồm:

• Men gan (AST, ALT)

• Bilirubin

• Phosphatase kiềm

• Albumin

Đặc biệt, thời gian prothrombin hoặc chỉ số INR là chỉ số quan trọng để đánh giá mức độ suy gan và nguy cơ rối loạn đông máu.

Xét nghiệm tìm nguyên nhân

Để xác định tác nhân gây bệnh, bác sĩ có thể chỉ định các xét nghiệm tìm virus như:

• Virus viêm gan A, B, C

• Cytomegalovirus (CMV)

• Epstein–Barr virus (EBV)

• Herpes simplex virus (HSV)

Các xét nghiệm này giúp định hướng nguyên nhân nhiễm trùng có thể gây tổn thương gan nghiêm trọng.

Khai thác tiền sử sử dụng thuốc

Việc tìm hiểu tiền sử dùng thuốc là bước rất quan trọng, bao gồm thuốc kê đơn, thuốc không kê đơn và cả các loại thảo dược hoặc thực phẩm chức năng.

Trong những trường hợp nghi ngờ ngộ độc acetaminophen (paracetamol), bác sĩ sẽ tiến hành xét nghiệm nồng độ thuốc trong máu để xác định mức độ ngộ độc và đưa ra hướng xử trí kịp thời.

Hướng xử trí khi nghi ngờ viêm gan tối cấp

Viêm gan tối cấp là tình trạng cấp cứu nguy hiểm, vì vậy việc điều trị cần được tiến hành khẩn trương tại các đơn vị hồi sức tích cực (ICU). Mục tiêu chính của quá trình điều trị là duy trì các chức năng sống, kiểm soát biến chứng nghiêm trọng và cân nhắc ghép gan khi cần thiết nhằm nâng cao khả năng sống sót cho người bệnh.

Chăm sóc và hỗ trợ chức năng sống

Người bệnh viêm gan tối cấp thường phải được theo dõi và chăm sóc tại khoa hồi sức với các biện pháp điều trị tích cực. Việc kiểm soát các biến chứng đóng vai trò then chốt trong tiên lượng bệnh.

Một trong những biến chứng nguy hiểm nhất là phù não, xảy ra ở tỷ lệ lớn bệnh nhân và có thể dẫn đến tử vong nếu không được xử trí kịp thời. Ngoài ra, rối loạn đông máu cũng rất phổ biến do gan không còn khả năng sản xuất đầy đủ các yếu tố đông máu. Điều này làm tăng nguy cơ xuất huyết nghiêm trọng và cần được theo dõi sát sao.

Điều trị theo nguyên nhân

Sau khi xác định được nguyên nhân gây bệnh, bác sĩ sẽ lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp nhằm hạn chế tổn thương gan tiếp tục tiến triển. Trong trường hợp viêm gan tối cấp liên quan đến virus viêm gan B, các thuốc kháng virus thuộc nhóm nucleoside hoặc nucleotide đường uống có thể được sử dụng để kiểm soát sự nhân lên của virus và cải thiện tiên lượng.

Nếu nguyên nhân là ngộ độc acetaminophen (paracetamol), thuốc giải độc đặc hiệu là N-acetylcysteine sẽ được sử dụng. Thuốc mang lại hiệu quả tốt nhất khi được dùng sớm, đặc biệt trong vòng 8 giờ sau khi quá liều. Tuy nhiên, ngay cả trong các trường hợp phát hiện muộn, việc sử dụng thuốc vẫn có thể giúp giảm mức độ tổn thương gan.

Ghép gan

Trong nhiều trường hợp, khi tổn thương gan quá nặng và không còn khả năng phục hồi, ghép gan khẩn cấp là phương pháp điều trị có hiệu quả cao nhất. Thống kê cho thấy ở người trưởng thành, khả năng sống sót khi không được ghép gan là rất thấp. 

Trong khi đó, trẻ em có thể có cơ hội hồi phục tự nhiên cao hơn trong một số trường hợp. Với những bệnh nhân được ghép gan thành công, tiên lượng lâu dài thường khá tốt và chức năng gan có thể phục hồi gần như bình thường.

Cách phòng ngừa viêm gan tối cấp

Mặc dù viêm gan tối cấp là bệnh hiếm gặp, nhưng nguy cơ mắc bệnh có thể được giảm đáng kể nếu chủ động thực hiện các biện pháp bảo vệ gan và phòng tránh các tác nhân gây tổn thương gan.

• Tiêm phòng các loại virus viêm gan: Tiêm vắc xin phòng viêm gan A và viêm gan B là biện pháp quan trọng giúp giảm nguy cơ nhiễm virus.

• Sử dụng thuốc đúng hướng dẫn: Người bệnh cần tuân thủ liều lượng và chỉ định của bác sĩ khi sử dụng thuốc, đặc biệt là các thuốc giảm đau hoặc hạ sốt như paracetamol. Việc tự ý dùng thuốc hoặc dùng quá liều có thể gây tổn thương gan nghiêm trọng.

• Hạn chế rượu bia và chất kích thích: Rượu bia có thể làm suy giảm chức năng gan và khiến gan dễ bị tổn thương hơn trước các yếu tố gây bệnh. Việc hạn chế hoặc tránh hoàn toàn đồ uống có cồn giúp bảo vệ gan hiệu quả.

• Thận trọng với thực phẩm và thảo dược không rõ nguồn gốc: Một số loại thảo dược, thực phẩm chức năng hoặc nấm độc có thể chứa các chất gây độc cho gan. Vì vậy, cần lựa chọn sản phẩm có nguồn gốc rõ ràng và sử dụng theo hướng dẫn.

• Khám sức khỏe và kiểm tra chức năng gan định kỳ: Việc kiểm tra sức khỏe định kỳ giúp phát hiện sớm các bất thường về gan, từ đó có biện pháp can thiệp kịp thời trước khi tình trạng trở nên nghiêm trọng.

Viêm gan tối cấp là một tình trạng tổn thương gan hiếm gặp nhưng đặc biệt nguy hiểm, có thể tiến triển rất nhanh và gây suy gan cấp trong thời gian ngắn. Việc nhận biết sớm các dấu hiệu cảnh báo như vàng da, rối loạn ý thức hoặc xuất huyết bất thường đóng vai trò quan trọng trong việc phát hiện và xử trí kịp thời.

Xem thêm: viêm gan mạn là gì; viêm gan không đặc hiệu là gì

Chủ động phòng ngừa bằng cách tiêm phòng virus viêm gan, sử dụng thuốc an toàn và duy trì lối sống lành mạnh sẽ giúp giảm nguy cơ mắc bệnh. Khi xuất hiện các dấu hiệu nghi ngờ viêm gan tối cấp, người bệnh cần đến cơ sở y tế ngay lập tức để được chẩn đoán và điều trị kịp thời, hạn chế tối đa các biến chứng nguy hiểm.