Viêm gan mạn là gì? Nguyên nhân, triệu chứng và cách điều trị

Viêm gan mạn là căn bệnh nguy hiểm vì thường diễn tiến âm thầm trong nhiều năm mà không có triệu chứng rõ ràng. Nhiều người chỉ phát hiện bệnh khi gan đã bị tổn thương nặng, thậm chí tiến triển thành xơ gan hoặc suy gan. Điều đáng lo ngại là các nguyên nhân gây viêm gan mạn như virus viêm gan B, C, rượu bia hoặc rối loạn miễn dịch lại khá phổ biến. Cùng Dược phẩm CPC1 Hà Nội hiểu rõ viêm gan mạn là gì, nguyên nhân, dấu hiệu nhận biết và cách điều trị sẽ giúp phát hiện bệnh sớm, kiểm soát tiến triển và bảo vệ sức khỏe gan lâu dài.

Viêm gan mạn là bệnh gì? Có lây không?

Viêm gan mạn là tình trạng gan bị viêm kéo dài trên 6 tháng, khiến các tế bào gan liên tục bị tổn thương và không có đủ thời gian để phục hồi hoàn toàn. Khi quá trình viêm diễn ra lâu dài, mô gan có thể bị xơ hóa dần, làm suy giảm chức năng gan và làm tăng nguy cơ tiến triển thành xơ gan, suy gan hoặc ung thư gan.

Khác với viêm gan cấp thường xảy ra trong thời gian ngắn, viêm gan mạn thường diễn tiến âm thầm trong nhiều năm. Ở giai đoạn đầu, nhiều người hầu như không có biểu hiện rõ ràng nên dễ bỏ qua. Trong thời gian này, tổn thương gan vẫn tiếp tục tích lũy, khiến bệnh chỉ được phát hiện khi chức năng gan đã bị ảnh hưởng đáng kể.

Một câu hỏi mà nhiều người quan tâm là viêm gan mạn có lây không. Thực tế, khả năng lây truyền của bệnh phụ thuộc vào nguyên nhân gây viêm gan mạn.

• Nếu viêm gan mạn do virus viêm gan B hoặc C, bệnh có thể lây truyền từ người sang người. Các con đường lây phổ biến gồm tiếp xúc với máu hoặc dịch cơ thể nhiễm virus, dùng chung kim tiêm, truyền máu không an toàn hoặc lây từ mẹ sang con trong quá trình sinh nở.

• Trong khi đó, các dạng viêm gan mạn do rượu bia, thuốc, gan nhiễm mỡ hoặc rối loạn miễn dịch thì không có khả năng lây nhiễm giữa người với người.

Vì vậy, để xác định viêm gan mạn có lây hay không, cần dựa vào nguyên nhân cụ thể của bệnh. Việc phát hiện sớm và kiểm soát tốt các yếu tố nguy cơ sẽ giúp hạn chế tổn thương gan và ngăn ngừa các biến chứng nguy hiểm về lâu dài.

Nguyên nhân gây viêm gan mạn 

Viêm gan mạn có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau. Điểm chung của các yếu tố này là gây tổn thương kéo dài cho tế bào gan, khiến tình trạng viêm không được kiểm soát và dần tiến triển thành bệnh mạn tính.

Nhiễm virus là nguyên nhân phổ biến nhất dẫn đến viêm gan mạn tính. Các loại virus có thể gây viêm gan mạn gồm:

• Viêm gan B và viêm gan C: Đây là hai tác nhân hàng đầu gây viêm gan mạn trên toàn thế giới. Ở giai đoạn đầu, bệnh thường không có triệu chứng rõ ràng hoặc chỉ biểu hiện nhẹ nên nhiều người không phát hiện sớm. Trong thời gian dài, virus tiếp tục tồn tại trong gan và gây tổn thương các tế bào gan. Nếu không được kiểm soát, quá trình viêm kéo dài có thể dẫn đến xơ gan hoặc ung thư gan.

• Viêm gan D: Đây là loại virus đặc biệt, chỉ xuất hiện ở những người đã nhiễm virus viêm gan B. Khi đồng nhiễm hai loại virus này, gan bị tổn thương nghiêm trọng hơn do bệnh tiến triển nhanh hơn so với viêm gan B đơn thuần.

Ngoài virus, nhiều yếu tố khác cũng có thể gây viêm gan mạn tính.

• Rượu bia: Việc uống rượu trong thời gian dài có thể làm tổn thương tế bào gan và gây phản ứng viêm kéo dài. Ngay cả khi uống ở mức độ vừa phải, rượu vẫn có thể làm nặng thêm tình trạng viêm gan mạn do các nguyên nhân khác, từ đó làm tăng nguy cơ xơ gan.

• Viêm gan nhiễm mỡ không do rượu: Đây là tình trạng mỡ tích tụ quá nhiều trong gan kèm theo phản ứng viêm. Phần lớn người bệnh không có triệu chứng rõ ràng và chỉ phát hiện khi xét nghiệm máu cho thấy men gan tăng bất thường. Bệnh thường liên quan đến thừa cân, béo phì, tiểu đường hoặc rối loạn mỡ máu.

• Viêm gan tự miễn: Trong trường hợp này, hệ miễn dịch của cơ thể tấn công nhầm các tế bào gan, gây viêm kéo dài. Nếu không được điều trị kịp thời, viêm gan tự miễn có thể tiến triển thành xơ gan hoặc suy gan.

• Thuốc: Một số loại thuốc nếu sử dụng kéo dài hoặc không đúng liều lượng có thể gây độc cho gan. Khi tổn thương gan diễn ra liên tục mà không được phát hiện sớm, tình trạng viêm có thể trở thành mạn tính.

Một số bệnh lý di truyền hiếm gặp cũng có thể dẫn đến viêm gan mạn do rối loạn chuyển hóa các chất trong cơ thể.

• Bệnh Wilson: Cơ thể không thể chuyển hóa đồng bình thường, khiến đồng tích tụ trong gan và gây tổn thương tế bào gan theo thời gian.

• Bệnh ứ sắt: Lượng sắt dư thừa tích tụ trong gan và nhiều cơ quan khác, lâu dài có thể gây viêm gan mạn và làm suy giảm chức năng gan.

Triệu chứng thường gặp của viêm gan mạn

Viêm gan mạn thường tiến triển âm thầm trong thời gian dài nên nhiều người bệnh không nhận ra các dấu hiệu bất thường ở giai đoạn đầu. Khi bệnh bắt đầu ảnh hưởng rõ hơn đến chức năng gan, một số triệu chứng có thể xuất hiện như:

• Mệt mỏi kéo dài, cơ thể thiếu năng lượng dù nghỉ ngơi đầy đủ

• Chán ăn, ăn không ngon miệng

• Buồn nôn hoặc cảm giác khó chịu ở vùng bụng

• Đau âm ỉ hoặc nặng tức vùng hạ sườn phải (khu vực của gan)

• Vàng da, vàng mắt khi chức năng gan suy giảm

• Nước tiểu sẫm màu hơn bình thường

• Phân nhạt màu

• Sụt cân không rõ nguyên nhân

• Da dễ bầm tím hoặc chảy máu kéo dài

• Ngứa da kéo dài do rối loạn chuyển hóa mật

Trong nhiều trường hợp, người bệnh chỉ phát hiện viêm gan mạn khi xét nghiệm máu cho thấy men gan tăng cao hoặc khi kiểm tra sức khỏe định kỳ.

Các yếu tố làm tăng nguy cơ tiến triển viêm gan mạn

Không phải mọi trường hợp viêm gan mạn đều tiến triển giống nhau. Một số yếu tố có thể làm bệnh diễn tiến nhanh hơn và làm tăng nguy cơ biến chứng gan nghiêm trọng:

• Nhiễm virus viêm gan B hoặc C trong thời gian dài nhưng không được điều trị

• Uống rượu bia thường xuyên hoặc lạm dụng rượu

• Thừa cân, béo phì hoặc gan nhiễm mỡ

• Mắc các bệnh chuyển hóa như tiểu đường, rối loạn mỡ máu

• Sử dụng thuốc có độc tính với gan trong thời gian dài

• Tiếp xúc với hóa chất hoặc độc tố gây hại cho gan

• Hệ miễn dịch suy giảm

• Phát hiện bệnh muộn khi gan đã có tổn thương đáng kể

• Không theo dõi và kiểm soát bệnh định kỳ theo hướng dẫn của bác sĩ

Việc nhận diện sớm các yếu tố nguy cơ này giúp người bệnh chủ động điều chỉnh lối sống và điều trị kịp thời. Từ đó, làm chậm tiến triển của viêm gan mạn và hạn chế biến chứng lâu dài.

Các phương pháp chẩn đoán viêm gan mạn

Để xác định viêm gan mạn, bác sĩ thường kết hợp khai thác tiền sử bệnh, thăm khám lâm sàng và các xét nghiệm cận lâm sàng nhằm đánh giá mức độ tổn thương gan cũng như tìm ra nguyên nhân gây bệnh. Một số phương pháp chẩn đoán thường được sử dụng gồm:

• Xét nghiệm chức năng gan: Đây là xét nghiệm máu giúp đánh giá hoạt động của gan thông qua các chỉ số như ALT, AST, bilirubin, albumin… Men gan tăng kéo dài có thể gợi ý tình trạng viêm gan mạn.

• Xét nghiệm virus viêm gan: Các xét nghiệm như HBsAg, Anti-HCV hoặc định lượng virus giúp xác định người bệnh có nhiễm virus viêm gan B, C hay không và mức độ hoạt động của virus trong cơ thể.

• Siêu âm gan: Phương pháp này giúp quan sát cấu trúc gan, phát hiện các dấu hiệu bất thường như gan to, gan nhiễm mỡ, xơ hóa hoặc các tổn thương khác trong gan.

• Đo độ đàn hồi gan (FibroScan): Kỹ thuật này giúp đánh giá mức độ xơ hóa của gan mà không cần can thiệp xâm lấn. Đây là phương pháp thường được sử dụng để theo dõi tiến triển của viêm gan mạn.

• Sinh thiết gan: Trong một số trường hợp cần thiết, bác sĩ có thể chỉ định sinh thiết gan để lấy một mẫu mô gan nhỏ và kiểm tra dưới kính hiển vi. Phương pháp này giúp xác định mức độ viêm và tổn thương của gan một cách chính xác.

Thông qua các xét nghiệm và kiểm tra này, bác sĩ có thể xác định nguyên nhân gây bệnh, mức độ tổn thương gan và đưa ra hướng điều trị phù hợp.

Cách điều trị viêm gan mạn

Mục tiêu của điều trị viêm gan mạn là kiểm soát nguyên nhân gây bệnh, giảm tình trạng viêm và ngăn ngừa các biến chứng như xơ gan hoặc ung thư gan. Phương pháp điều trị cụ thể sẽ phụ thuộc vào nguyên nhân và mức độ tổn thương gan của từng người bệnh.

• Điều trị nguyên nhân gây bệnh: Nếu viêm gan mạn do virus viêm gan B hoặc C, bác sĩ có thể chỉ định thuốc kháng virus để kiểm soát sự nhân lên của virus và giảm tổn thương gan. Trong trường hợp viêm gan do rượu, người bệnh cần ngừng uống rượu hoàn toàn để giúp gan phục hồi.

• Kiểm soát các bệnh lý liên quan: Với những trường hợp viêm gan mạn do gan nhiễm mỡ hoặc rối loạn chuyển hóa, việc kiểm soát cân nặng, điều chỉnh chế độ ăn và điều trị các bệnh nền như tiểu đường hoặc rối loạn mỡ máu là rất quan trọng.

• Sử dụng thuốc theo chỉ định của bác sĩ: Một số bệnh như viêm gan tự miễn có thể cần sử dụng thuốc ức chế miễn dịch để kiểm soát phản ứng viêm trong gan.

• Thay đổi lối sống lành mạnh: Người bệnh nên duy trì chế độ ăn uống cân đối, hạn chế thực phẩm nhiều dầu mỡ, tránh rượu bia và tăng cường vận động phù hợp để hỗ trợ chức năng gan.

• Theo dõi sức khỏe định kỳ: Việc kiểm tra men gan, siêu âm gan hoặc đo độ xơ hóa gan định kỳ giúp bác sĩ đánh giá hiệu quả điều trị và phát hiện sớm các biến chứng nếu có.

Điều trị viêm gan mạn thường là quá trình lâu dài, vì vậy người bệnh cần tuân thủ hướng dẫn của bác sĩ và duy trì lối sống khoa học để bảo vệ gan và hạn chế tiến triển của bệnh.

Biện pháp phòng ngừa viêm gan mạn hiệu quả

Viêm gan mạn có thể gây tổn thương gan kéo dài và dẫn đến nhiều biến chứng nguy hiểm nếu không được kiểm soát tốt. Tuy nhiên, nhiều trường hợp có thể phòng ngừa hoặc làm giảm nguy cơ mắc bệnh thông qua việc thay đổi thói quen sinh hoạt và chủ động bảo vệ sức khỏe gan.

• Tiêm phòng viêm gan B đầy đủ: Đây là một trong những nguyên nhân phổ biến gây viêm gan mạn tính. 

• Hạn chế tiếp xúc với nguồn lây virus viêm gan: Không dùng chung kim tiêm, dao cạo râu, bàn chải đánh răng hoặc các vật dụng cá nhân có thể dính máu. Đồng thời, cần đảm bảo an toàn khi truyền máu, xăm hình hoặc thực hiện các thủ thuật y tế.

• Quan hệ tình dục an toàn: Sử dụng biện pháp bảo vệ khi quan hệ tình dục giúp giảm nguy cơ lây nhiễm virus viêm gan B và C.

• Hạn chế rượu bia: Rượu bia là yếu tố gây tổn thương gan và có thể làm nặng thêm các bệnh gan sẵn có. Việc giảm hoặc tránh uống rượu bia giúp bảo vệ tế bào gan và hạn chế nguy cơ viêm gan mạn.

• Duy trì chế độ ăn uống lành mạnh: Nên ăn nhiều rau xanh, trái cây, thực phẩm giàu chất xơ và hạn chế thực phẩm nhiều dầu mỡ hoặc đường. Chế độ ăn cân bằng giúp kiểm soát cân nặng và giảm nguy cơ gan nhiễm mỡ.

• Tập thể dục và kiểm soát cân nặng: Duy trì vận động thường xuyên giúp cải thiện chuyển hóa, giảm nguy cơ béo phì và các bệnh chuyển hóa.

• Sử dụng thuốc đúng hướng dẫn: Không tự ý sử dụng thuốc hoặc thực phẩm chức năng trong thời gian dài khi chưa có chỉ định của bác sĩ, vì một số thuốc có thể gây độc cho gan.

• Khám sức khỏe và kiểm tra chức năng gan định kỳ: Xét nghiệm men gan và kiểm tra sức khỏe định kỳ giúp phát hiện sớm các bất thường của gan.

Viêm gan mạn là tình trạng viêm gan kéo dài có thể tiến triển âm thầm trong nhiều năm và gây ra các biến chứng nghiêm trọng như xơ gan hoặc ung thư gan nếu không được kiểm soát. Bệnh có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau, trong đó phổ biến nhất là nhiễm virus viêm gan, rượu bia hoặc các rối loạn chuyển hóa.

Xem thêm: viêm gan cấp; viêm gan cấp ở trẻ em

Việc nhận biết sớm các triệu chứng, thực hiện chẩn đoán kịp thời và tuân thủ phác đồ điều trị sẽ giúp kiểm soát bệnh hiệu quả. Bên cạnh đó, duy trì lối sống lành mạnh và chủ động phòng ngừa là những yếu tố quan trọng để bảo vệ gan và giảm nguy cơ mắc viêm gan mạn trong tương lai.