Sổ mũi ở trẻ nhỏ: Nguyên nhân và cách điều trị an toàn hiệu quả

Sổ mũi ở trẻ nhỏ là tình trạng rất thường gặp, đặc biệt khi thời tiết thay đổi hoặc sức đề kháng của bé còn non yếu. Tuy không quá nguy hiểm, nhưng nếu cha mẹ chủ quan hoặc chăm sóc sai cách, sổ mũi có thể kéo dài và dẫn đến nhiều biến chứng như viêm mũi, viêm tai giữa, viêm phế quản. Vậy đâu là nguyên nhân khiến trẻ bị sổ mũi và đâu là cách điều trị an toàn, hiệu quả giúp bé nhanh hồi phục? Bài viết sau CPC1 Hà Nội sẽ giúp cha mẹ hiểu rõ và chăm sóc con đúng cách ngay từ sớm.

Nguyên nhân gây sổ mũi ở trẻ nhỏ 

Sổ mũi ở trẻ nhỏ có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau. Việc xác định đúng nguyên nhân sẽ giúp cha mẹ chăm sóc và xử lý tình trạng sổ mũi cho bé hiệu quả, an toàn hơn.

Do cảm lạnh, cảm cúm

Cảm lạnh và cảm cúm là nguyên nhân phổ biến nhất gây sổ mũi ở trẻ nhỏ, đặc biệt khi thời tiết thay đổi đột ngột, trời lạnh hoặc bé bị nhiễm mưa, gió. Khi virus xâm nhập vào đường hô hấp trên, niêm mạc mũi của trẻ sẽ phản ứng bằng cách tăng tiết dịch nhầy để loại bỏ tác nhân gây bệnh, dẫn đến hiện tượng sổ mũi, nghẹt mũi. Ban đầu, dịch mũi thường trong và loãng, sau đó có thể chuyển sang màu trắng hoặc vàng nhạt. Ngoài sổ mũi, trẻ còn có thể kèm theo các triệu chứng như hắt hơi, ho nhẹ, sốt nhẹ, mệt mỏi, quấy khóc và chán ăn. Do hệ miễn dịch của trẻ nhỏ còn non yếu nên bệnh dễ tiến triển nhanh và kéo dài nếu không được chăm sóc đúng cách. 

Do viêm mũi dị ứng

Viêm mũi dị ứng là một trong những nguyên nhân thường gặp khiến trẻ nhỏ bị sổ mũi kéo dài, đặc biệt khi thời tiết giao mùa hoặc môi trường có nhiều dị nguyên. Tình trạng này xảy ra khi hệ miễn dịch của trẻ phản ứng quá mức với các tác nhân như bụi bẩn, phấn hoa, lông thú, khói thuốc hoặc không khí lạnh. Khi đó, niêm mạc mũi bị kích thích và tăng tiết dịch, gây sổ mũi trong, loãng và chảy liên tục. Trẻ bị viêm mũi dị ứng thường kèm theo các biểu hiện như hắt hơi nhiều lần, ngứa mũi, nghẹt mũi, dụi mũi thường xuyên và có thể chảy nước mắt. Khác với cảm lạnh, viêm mũi dị ứng ít khi gây sốt và các triệu chứng có thể tái phát nhiều lần nếu không tránh được dị nguyên. 

Do mọc răng 

Mọc răng cũng là một nguyên nhân khiến nhiều trẻ nhỏ bị sổ mũi, đặc biệt ở giai đoạn từ 6 tháng đến 3 tuổi. Khi răng bắt đầu nhú lên, cơ thể trẻ có sự thay đổi về sinh lý, làm tăng lưu lượng máu đến vùng nướu và niêm mạc mũi. Điều này khiến tuyến nhầy trong mũi hoạt động mạnh hơn, dẫn đến hiện tượng sổ mũi nhẹ, dịch mũi thường trong và loãng. Bên cạnh đó, trẻ mọc răng còn hay kèm theo các dấu hiệu như chảy nước dãi nhiều, nướu sưng đỏ, thích gặm cắn đồ vật, quấy khóc và ngủ không ngon. Sổ mũi do mọc răng thường không kéo dài và ít khi gây sốt cao. Tuy nhiên, trong giai đoạn này, sức đề kháng của trẻ có thể giảm nhẹ. Mẹ cần chú ý vệ sinh mũi, giữ ấm cơ thể và theo dõi các triệu chứng để tránh nhầm lẫn với bệnh lý đường hô hấp

Do môi trường sống

Môi trường sống là yếu tố ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe đường hô hấp và có thể gây sổ mũi ở trẻ nhỏ. Không khí ô nhiễm, nhiều khói bụi, khói thuốc lá, mùi hóa chất hoặc môi trường ẩm mốc tạo điều kiện cho vi khuẩn, virus và nấm mốc phát triển, kích thích niêm mạc mũi của trẻ. Ngoài ra, việc thường xuyên sử dụng máy lạnh, không khí quá khô hoặc thay đổi nhiệt độ đột ngột cũng khiến mũi bé bị kích ứng và tăng tiết dịch. Trẻ sống trong môi trường không sạch sẽ dễ bị sổ mũi kéo dài, nghẹt mũi, hắt hơi và ho. Do hệ hô hấp của trẻ còn non yếu, khả năng tự bảo vệ kém nên các tác nhân từ môi trường càng dễ xâm nhập. Mẹ lưu ý cần giữ không gian sống thông thoáng, sạch sẽ, hạn chế khói bụi và duy trì độ ẩm phù hợp để giảm nguy cơ sổ mũi cho bé.

Trẻ nhỏ bị sổ mũi có tự khỏi không?

Trong nhiều trường hợp, sổ mũi ở trẻ nhỏ có thể tự khỏi nếu nguyên nhân là cảm lạnh nhẹ, mọc răng hoặc thay đổi thời tiết và bé được chăm sóc đúng cách. Thông thường, tình trạng này sẽ cải thiện sau 5-7 ngày khi hệ miễn dịch của trẻ dần loại bỏ tác nhân gây bệnh. Tuy nhiên, không phải lúc nào sổ mũi cũng tự khỏi. Nếu sổ mũi kéo dài, dịch mũi chuyển sang màu vàng xanh, đặc quánh, kèm theo sốt, ho nhiều, khó thở, quấy khóc hoặc bỏ ăn, rất có thể trẻ đang gặp vấn đề viêm nhiễm đường hô hấp như viêm mũi, viêm xoang hoặc viêm tai giữa. Khi đó, cha mẹ không nên chủ quan mà cần đưa trẻ đi khám để được chẩn đoán và điều trị kịp thời. Việc theo dõi sát triệu chứng và chăm sóc đúng cách sẽ giúp trẻ nhanh hồi phục và hạn chế biến chứng.

Cách điều trị sổ mũi ở trẻ nhỏ an toàn, hiệu quả 

Việc điều trị sổ mũi ở trẻ nhỏ cần ưu tiên các phương pháp an toàn, phù hợp với độ tuổi và nguyên nhân gây bệnh. Áp dụng đúng cách giúp bé nhanh giảm khó chịu, hạn chế nguy cơ biến chứng và tái phát.

Dùng nước muối sinh lý

Nước muối sinh lý là phương pháp đơn giản, an toàn và hiệu quả giúp cải thiện tình trạng sổ mũi ở trẻ nhỏ. Việc nhỏ hoặc rửa mũi bằng nước muối sinh lý giúp làm loãng dịch nhầy, loại bỏ bụi bẩn, vi khuẩn và virus bám trong khoang mũi, từ đó giúp bé dễ thở hơn. Cha mẹ nên sử dụng nước muối sinh lý 0,9% dành riêng cho trẻ em, tránh tự pha để đảm bảo đúng nồng độ. Mỗi ngày có thể nhỏ mũi cho bé từ 2–3 lần, đặc biệt trước khi ngủ hoặc trước khi bú để trẻ ăn ngon và ngủ sâu hơn. Khi thực hiện, cần thao tác nhẹ nhàng, đúng cách để không làm tổn thương niêm mạc mũi non nớt của trẻ. Kiên trì vệ sinh mũi bằng nước muối sinh lý sẽ giúp giảm sổ mũi hiệu quả và hỗ trợ phòng ngừa viêm nhiễm đường hô hấp.

Vệ sinh mũi đúng cách

Vệ sinh mũi đúng cách đóng vai trò quan trọng trong việc giảm sổ mũi và giúp đường hô hấp của trẻ luôn thông thoáng. Cha mẹ nên làm sạch mũi cho bé khi có nhiều dịch nhầy hoặc trước giờ ăn, giờ ngủ để trẻ dễ thở hơn. Trước khi hút mũi, có thể nhỏ vài giọt nước muối sinh lý để làm loãng dịch mũi, sau đó dùng dụng cụ hút mũi chuyên dụng và thao tác nhẹ nhàng, tránh hút quá mạnh gây tổn thương niêm mạc. Không nên vệ sinh mũi cho trẻ quá nhiều lần trong ngày vì có thể làm khô mũi và gây kích ứng. Ngoài ra, cần rửa tay sạch trước và sau khi vệ sinh mũi để hạn chế vi khuẩn xâm nhập. Thực hiện đúng cách sẽ giúp bé giảm nghẹt mũi, bớt khó chịu và nhanh hồi phục hơn.

Xông mũi cho bé

Xông mũi là phương pháp hỗ trợ giúp làm ẩm đường hô hấp và giảm nghẹt mũi ở trẻ nhỏ, đặc biệt khi bé bị sổ mũi do cảm lạnh. Hơi nước ấm giúp làm loãng dịch nhầy, từ đó mũi thông thoáng và bé dễ thở hơn. Tuy nhiên, cha mẹ không nên xông trực tiếp bằng nước nóng vì có thể gây bỏng hoặc ảnh hưởng đến hô hấp của trẻ. Thay vào đó, có thể cho bé ngồi trong phòng tắm có hơi nước ấm hoặc sử dụng máy tạo độ ẩm để hỗ trợ. Với trẻ lớn, có thể dùng tinh dầu nhẹ, an toàn cho trẻ em và với lượng rất nhỏ theo hướng dẫn của chuyên gia. Việc xông mũi nên thực hiện trong thời gian ngắn, quan sát phản ứng của bé và dừng lại ngay nếu trẻ khó chịu. Áp dụng đúng cách sẽ giúp giảm sổ mũi hiệu quả và an toàn.

Cho bé uống nhiều nước

Cho bé uống đủ nước là cách đơn giản nhưng rất hiệu quả giúp cải thiện tình trạng sổ mũi. Khi cơ thể được cung cấp đủ nước, dịch nhầy trong mũi sẽ loãng hơn, dễ thoát ra ngoài và giảm nghẹt mũi cho trẻ. Với trẻ sơ sinh, sữa mẹ hoặc sữa công thức chính là nguồn nước quan trọng nhất, cha mẹ nên cho bé bú nhiều cữ hơn bình thường. Đối với trẻ lớn, có thể bổ sung thêm nước ấm, nước trái cây pha loãng hoặc súp để vừa cung cấp nước vừa bổ sung dưỡng chất. Ngoài ra, uống đủ nước còn giúp tăng cường sức đề kháng, hỗ trợ cơ thể chống lại virus gây bệnh. Cha mẹ nên cho bé uống nước từng ngụm nhỏ, nhiều lần trong ngày để bé dễ hấp thu và nhanh hồi phục hơn.

Khi nào cần đưa trẻ đi khám bác sĩ?

Cha mẹ nên đưa trẻ đi khám bác sĩ nếu tình trạng sổ mũi kéo dài trên 7-10 ngày mà không có dấu hiệu thuyên giảm hoặc ngày càng nặng hơn. Đặc biệt, cần thăm khám sớm khi trẻ có các biểu hiện như sốt cao liên tục, ho nhiều, thở khò khè, khó thở, quấy khóc bất thường hoặc bỏ ăn, bú kém. Nếu dịch mũi chuyển sang màu vàng xanh, đặc, có mùi hôi hoặc trẻ kêu đau tai, rất có thể bé đã bị viêm nhiễm đường hô hấp và có nguy cơ biến chứng. Ngoài ra, với trẻ dưới 3 tháng tuổi, chỉ cần có dấu hiệu sổ mũi, nghẹt mũi kéo dài, cha mẹ cũng nên đưa bé đi kiểm tra để đảm bảo an toàn. Điều này sẽ giúp chẩn đoán đúng bệnh và điều trị hiệu quả cho trẻ. 

Cách phòng ngừa sổ mũi ở trẻ nhỏ

Sổ mũi ở trẻ nhỏ có thể được phòng ngừa hiệu quả nếu cha mẹ chú ý chăm sóc và bảo vệ bé đúng cách ngay từ sớm. Dưới đây là những biện pháp đơn giản, dễ thực hiện giúp giảm nguy cơ sổ mũi và các bệnh hô hấp cho trẻ. 

• Giữ ấm cho trẻ, đặc biệt là vùng cổ, ngực, bàn chân khi trời lạnh hoặc giao mùa.

• Duy trì môi trường sống sạch sẽ, thông thoáng, hạn chế khói bụi, khói thuốc lá.

• Vệ sinh mũi cho bé bằng nước muối sinh lý định kỳ, nhất là sau khi ra ngoài.

• Điều chỉnh nhiệt độ máy lạnh phù hợp, tránh thay đổi nhiệt độ đột ngột.

• Cho trẻ bú mẹ đầy đủ hoặc ăn uống đủ chất để tăng cường sức đề kháng.

• Nhắc trẻ rửa tay thường xuyên, giữ vệ sinh cá nhân sạch sẽ.

• Hạn chế cho trẻ tiếp xúc với người đang bị cảm cúm, sổ mũi.

• Đảm bảo trẻ ngủ đủ giấc, uống đủ nước mỗi ngày.

Xem thêm: nghẹt mũi, cúm A ở trẻ nhỏ

Sổ mũi ở trẻ em là tình trạng thường gặp và đa phần không quá nguy hiểm nếu được phát hiện sớm và chăm sóc đúng cách. Việc hiểu rõ nguyên nhân gây sổ mũi, áp dụng các cách điều trị an toàn tại nhà và chủ động phòng ngừa sẽ giúp bé nhanh hồi phục, hạn chế biến chứng. Tuy nhiên, mẹ không nên chủ quan khi sổ mũi kéo dài hoặc kèm theo các dấu hiệu bất thường, hãy đưa trẻ đi khám để được tư vấn kịp thời. Chăm sóc đúng hôm nay chính là nền tảng giúp trẻ có hệ hô hấp khỏe mạnh và phát triển toàn diện sau này.